Krzczonów

| Pobierz artykuł | Pobierz prezentację (PL) | Pobierz prezentację (EN) | Galeria |

Autorzy : Roman Brejcha, Piotr Wroniecki

Badania nieinwazyjne w Krzczonowie
IV.2009

1)      Krzczonów

Celem badań była szczegółowa inwentaryzacja dwóch obiektów zabytkowych z okresu średniowiecza – tzw. „gródków stożkowatych” znajdujących się w miejscowościach Krzczonów, oraz Czarnocin (powiat kazimierski).

Ryc. 1 Lokalizacja stanowiska w Krzczonowie (www.geoportal.gov.pl)

Ze względu na trudne warunki terenowe badania w Czarnocinie zostały ograniczone jedynie do wykonania dokładnej mapy stanowiska. Teren wokół stanowiska w Krzczonowie był bardziej przychylny dla archeologów i udało się zastosować kilka metod badawczych (powierzchniówki, geoelektryka, pomiary Total Station). Ze względu na stan zniszczenia nasypu gródka stożkowatego w Krzczonowie podjęto próbę określenia jego pierwotnego zasięgu. Podjęto też kwerendę terenową w postaci wywiadów z mieszkańcami.

2)      Analiza zdjęć satelitarnych podczas planowania badań

Podczas planowania badań kluczowe były zdjęcia satelitarne. Z powodu braku funduszy korzystaliśmy z darmowych zdjęć z Google Earth (LANDSAT, rozdzielczość 15m) oraz http://geoportal.gov.pl. Trzeba pamiętać, że nie są to jedyne dostępne źródła  zdjęć,ponieważ istnieją również płatne serwisy. Kupione tam zdjęcia zwykle mają o wiele większą rozdzielczość (nawet do 0,3m !).

Wykorzystanie zdjęć satelitarnych pozwoliło nam zadać podstawowe pytania na temat zasięgu stanowisk i czasu potrzebnego do wykonania potrzebnych działań. W przypadku Czarnocina od razu stało się jasne, że jakiekolwiek działania będą bardzo utrudnione ze względu na zabudowę wsi i zadrzewienie. Badania w Krzczonowie zapowiadały się bardziej optymistycznie. Stanowisko znajduje się bowiem na polu ornym poza zasięgiem zabudowań i innych przeszkód. Na zdjęciach z Google Earth widoczne były dwa cropmarki a sam kształt nasypu (prostokątny zamiast owalny) wskazywał na intensywne zniszczenie jego formy terenowej przez działania rolnicze.

Ryc. 2 Faza planowania badań

Dzięki wykorzystaniu zdjęć satelitarnych i podkładu kartograficznego (serwis Geoportal) mogliśmy w dużej mierze ocenić czas, zakres i przydatność dostępnych metod, a także postawić pytania na które chcieliśmy odpowiedzieć.

3)      Konfrontacja planów z rzeczywistością

Wcześniej zarysowane plany musiały być zmodyfikowane po wizji lokalnej stanowiska. Widoczne zniszczenia nasypu gródka na zdjęciach satelitarnych okazały się bardziej zaawansowane niż początkowo zakładano (ryc. 3). Ewidentne było, że istniejąca obecnie forma terenowa stanowi jedynie cześć pierwotnego nasypu. Badania „majdanu” w takiej sytuacji było pozbawione sensu, gdyż w rzeczywistości został on zniszczony i w związku z tym wszelkie pozostałości zabudowy, które mogłyby zalegać prawdopodobnie także uległy już zniszczeniu.

Ryc. 3 Stan zachowania stanowiska

Obszar badań geoelektrycznych został przeniesiony z majdanu na na pole przy nasypie w celu ustalenia jego pierwotnego zasięgu.

4)      Pomocne słowa mieszkańców…

Podczas drugiej wojny światowej wojsko niemieckie przystosowało nasyp gródka do działań wojennych. Prawdopodobnie na majdanie funkcjonowało stanowisko strzelnicze albo obserwacyjne. Niemieckie okopy do dzisiaj są widoczne (także na zdjęciach satelitarnych). Jeszcze w latach 60-tych wysokość i średnica nasypu ziemnego była dwa razy większa. Gródek ciągle ulega zniszczeniu, ponieważ mieszkańcy Krzczonowa podbierają z nasypu gródka ziemię. Kolejnym czynnikiem niszczącym są zwierzęta tj. lisy, które kopią w nasypie nory.

5)      Tworzenie NMT

Dokładne pomiary geodezyjne były wykonane nie tylko na samym nasypie gródka, ale również w jego najbliższym otoczeniu (3000 punktów pomiarowych na ~2,5 ha). Takie działanie służyło dwóm celom. Pierwszym było zadokumentowanie stanu zachowania stanowiska zanim nastąpi zniszczenie jego unikalnej formy terenowej. Biorąc pod uwagę, że obiekt nie jest objęty ochroną konserwatorską  może to nastąpić już wkrótce. Drugim celem było stworzenie na podstawie pomiarów w pełni modyfikowalnego podkładu kartograficznego, na który będzie można nakładać wyniki wszelkich badań i z łatwością analizować zależności przestrzenne. Wykorzystywanie możliwości trójwymiarowych modeli terenu może być niezbędne podczas analizowania danych, rozkładu przestrzennego, oceniania zagrożeń (np. erozja uprawa rolna) oraz interpretowaniu wyników badań geofizycznych. Przykładowo, zmiany wysokościowe terenu w przypadku badań geoelektrycznych mogą powodować sztuczne anomalie.

Ryc. 4 Pomiary geodezyjne w terenie

Ryc. 5 Wizualizacja trójwymiarowa wyników pomiarów (nasyp gródka bez otoczenia)

Ryc. 6 Na podstawie pomiarów stworzono dokładną mapę warstwicową

6)      Badania powierzchniowe

Na podstawie materiału ceramicznego (kafle, ceramika, polepa) i metalowego (denary jagiellonskie, plomby towarowe) można było wyznaczyć zasięg areału osadniczego związanego z funkcjonowaniem gródka stożkowatego. Osadnictwo rozciągało się na północ od nasypu gródka z jednym wyraźnym skupiskiem znalezisk (ryc. 7). Wstępnie można wiązać te znaleziska ze wspomnianym wcześniej północnym cropmarkiem (początkowo interpretowanego jako stanowisko artylerii przeciwlotniczej, jednak brak znalezisk łusek, pocisków wiodących itp. nie potwierdza tego poglądu). Natomiast na południe od nasypu  nie występował materiał ceramiczny. Ze względu na brak czasu weryfikacja drogi została przesunięta na przyszłe sezony badawcze. By prawidłowo przeprowadzić takie badania należałoby zebrać materiał (nie tylko przezentujący wartość estetyczną, monetarną czy archeologiczną np. kute gwoździe) w zamkniętych poligonach, co jest bardzo czasochłonne.

Ryc. 7 Wyniki badań powierzchniowych

7)      Pomiary elektrooporowe

Metodą geoelektryczną przebadano 6 arów terenu przylegającego do nasypu gródka. Wykorzystano układ dwu-elektrodowy, który ma maksymalny zasięg do 1m i jest bardzo wrażliwy na zmiany wysokościowe. Wyniki tych pomiarów nie są jednoznaczne, gdyż ze względu na złą pogodę nie można było rozszerzyć i uzupełnić wyników.

Ryc. 8 Wyniki badań geoelektrycznych

8)      Wstępne wyniki i wnioski

Po nałożeniu wyników wszystkich wykorzystanych metod na wspólną bazę kartograficzną staję się oczywiste, że początkowo zasięg nasypu gródka stożkowatego w Krzczonowie był przynajmniej dwukrotnie większy.  Najprawdopodobniej był otoczony fosą a jego areał osadniczy skupiał się 30m na północ od nasypu. Wyniki tych badań mają charakter wstępny. Celem ich było zadokumentowanie i rozpoznanie archeologiczne narażonego na zniszczenie i nieznanego wcześniej stanowiska w możliwie najbardziej wydajny sposób. Wiedza, którą obecnie posiadamy musi być uzupełniona kolejnymi badaniami o podobnym (niedestrukcyjnym) charakterze.

Prace wykonane w Krzczonowie  nie tylko pozwoliły uczestnikom zdobyć wiedzę o przeprowadzaniu licznych, często technicznie skomplikowanych czynności, ale także udało się zdobyć kilka nowych faktów o późnośredniowiecznym osadnictwie wiejskim. Mogą być traktowane jako punkt wyjścia dla przyszłych badań uzupełniających np. informacje zdobyte podczas AZP. Ponadto istnieje potrzeba wprowadzenia do standardowych działań pomiarów geodezyjnych z wykorzystaniem Total Station albo GPS RTK. Zwykle przydatność tych narzędzi sprowadza się do prędkości pomiarów, która jest kilkukrotnie większa niż tradycyjnych narzędzi optycznych. Zapomina się także o możliwościach łatwego i sprawnego prowadzenia pomiarów w jednym z kilku państwowych układów geodezyjnych lub systemu WGS/UTM. Warto też podkreślić fakt, że przydatność metod nieinwazyjnych nie ogranicza się jedynie do badań przed wykopaliskowych, ale stanowią same w sobie ważną dziedzinę nauki. Na przykładzie Krzczonowa widać, że te metody są w stanie przynieść równorzędne lub nawet jakościowo wyższe informacje niż tradycyjne wykopaliska.

Ryc. 9 Wstępne wyniki badań

Serdeczne podziękowania : Przemysław Dulęba, Aleksander Lewandowski, Krzysztof Misiewicz, Łukasz Sobierajski, Piotr Wysocki i ekipa studentów archeologii UJ

Odpowiedzi: 2 to “Krzczonów”

  1. […] Strona badań w Krzczonowie Badania nieinwazyjne (prowadzone przez studentów IAUW)  w Krzczonowie doczekały się własnej podstrony. Oprócz krótkiego opisu przebiegu badań można ściągnąć jeszcze prezentację powerpoint (po angielsku i polsku), artykuł oraz obejrzeć zdjęcia. Zachęcam do oglądania klikając TUTAJ […]

  2. […] (dostępne także w Google Earth) okazały się bardzo przydatne podczas planowania badań w Krczonowie. Dzięki łatwej obsłudze samego programu oraz prężnie działającej społeczności […]

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: