Ahillos Dromos 2016

Podwodne archeologiczne badania na akwenie wyspy Tendrowskej (Ukraina) w 2016 r.

dsc01075

W 2016 roku zrealizowana została podwodna archeologiczna ekspedycja „Ahillos Dromos”, w której skład wchodziły instytucje: IA NAN Ukrainy w Kijowie (dr M.M. Ievlev, A.V. Chubenko), Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (V. Gerasimov), Zakład Archeologii Podwodnej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego wraz ze studentami ze Studenckiego Koła Naukowego  „Wod.o.Lot „.

Interdyscyplinarne i nieinwazyjne badania podwodne prowadzone były w wodach przybrzeżnych wyspy Tendra (Kosa Tendrowska) na Morzu Czarnym (obwód Chersoneski). Prospekcja objęła także miejsce nowo odkrytego wraku z okresu rzymskiego w Zatoce Tendrowskiej (płn-wsch. kraniec wyspy) (Ryc.1). Podczas badań zbierany był materiał archeologiczny, który poddany został analizie typologicznej oraz opracowany pod względem technologii produkcji. Projekt maił także na celu stworzenie map podwodnych stanowisk archeologicznych. Prowadzone badania są częścią większego projektu realizowanego przez IA NANU „Archeologiczna kultura starożytnego i średniowiecznego Morza Czarnego. Periodyzacja i chronologia”.

ryc-1tendra-photo9-sat2

Ryc. 1

Podczas sezonu w roku 2016 przeprowadzona została prospekcja podwodna przy północnym końcu wyspy Tendrowskiej od strony zatoki oraz od strony morza. Nurkowie sprawdzając dno pracowali w grupach po dwie osoby płynąc tyralierą. Dodatkowo w celu przeniknięcia osadów dennych wykorzystana została echosonda (Echoscan 8) oraz sonar boczny (Lowrance Simrad NSS 7) oraz program komputerowy „Reefmaster”. Miejsca, gdzie został znaleziony materiał ceramiczny, były oznaczane bojkami i namierzane GPS-em.

Na bazie przeprowadzonych prospekcji i pomiarów stworzono batymetryczną mapę północnego i północno-zachodniego końca wyspy (Ryc.2). W pierwszej fazie badania ograniczyły się do nanoszenia na mapę oraz dokumentacji fotograficznej znalezionego materiału. Zlokalizowano pięć potencjalnych obiektów dla dalszych badań planowanych na przyszłe sezony badawcze (Ryc.3).

ryc-2-%d1%81%d0%ba%d1%80%d0%b8%d0%bd%d1%88%d0%be%d1%82-12-09-2016-115057Ryc. 2

ryc-3-%d1%81%d0%ba%d1%80%d0%b8%d0%bd%d1%88%d0%be%d1%82-12-09-2016-142055Ryc. 3

W trakcie przeprowadzonych prac na Zalewie Tendrowiskim zespół badawczy natrafił na miejsce prawdopodobnej katastrofy morskiej. Miejsce położone jest na wschód od byłej fabryki konserw w jednej z dwóch znajdujących się tu zatok. Stanowisko położone jest na piaszczystym zboczu o nachyleniu ok. 30° na głębokości od 1 do 8,5 metra. Na głębokości 4-5 metrów jest wyraźny ostry spadek do głębokości 6,5 metra, skąd zaczyna się już płaskie piaszczyste dno, które obniża się do 10 metrów głębokości. Od północnego-zachodu akwen ograniczony jest przez wychodzący w morze przylądek (gliniasta grzęda) o długości 0,5 km, który dzieli zatoki. Nawet współcześnie jest to niebezpieczne miejsce do nawigacji. Podczas surveu tego odcinka na brzegu oraz pod wodą natrafiono na liczny luźny materiał archeologiczny. Z dna podniesione zostały liczne fragmenty amfor: 2 szyje i 11 fragmentów brzuśca oraz inne zabytki: 2 fragmenty dachówki i fragment blaszki z brązu lub miedzi, która mogła stanowić element jakiegoś obicia, gdyż zachowały się otwory na gwoździe (Ryc.4). Pierwsza szyja amfory należy do typu Zeest 90 datowanego na I-II w. n.e. (Ryc. 5). Drugi fragment szyi amfory można wiązać z amforami Pseudo Rodos (jasna masa ceramiczna) typu Wnuków CII (Ryc. 6) datowanymi na I w. p.n.e. – I w. n.e. Fragmenty brzuśców pochodzą najprawdopodobniej z południowych obszarów Morza Czarnego i datowane są na I w. n.e. Wszystkie podniesione fragmenty przedstawiają spójne datowanie i pochodzenie, i mogą stanowić pozostałość po katastrofie morskiej z okresu rzymskiego (I wiek).

Dzięki wykorzystaniu echosondy i sonaru bocznego powstała mapa dna akwenu wyspy Tendrowskiej. Łączna powierzchnia przebadanego terenu wynosi 600 ha.

ryc-4-dsc01157Ryc. 4

ryc-5-dsc01110Ryc. 5

ryc-6-dsc01112

 Ryc. 6

W wyniku przeprowadzonych badań w 2016 roku udało się stworzyć mapę batymetryczną dna przebadanych akwenów oraz miąższości osadów dennych, zlokalizować pięć potencjalnych stanowisk podwodnych, które należy poddać dalszym badaniom oraz zlokalizowano miejsce katastrofy morskiej z okresu rzymskiego. W przyszłym sezonie 2017 planowane jest kontynuowanie tworzenia mapy akwenu oraz przeprowadzenie szczegółowych badań zlokalizowanych obiektów.

GALERIA FOTOGRAFII

Vyacheslav Gerasimov

Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego

%d bloggers like this: