„Bunkier” z Placu Zbawiciela i tajemnice Warszawy

W dniu wczorajszym media obiegła informacja, rozdmuchana w znacznej mierze przez TVN Warszawa, o odkryciu w Warszawie schronu bojowego podczas prac remontowych nad torowiskiem tramwajowym na Placu Zbawiciela. Schron bojowy, kolokwialnie – acz mylnie – nazywany przez dziennikarzy bunkrem jest jednym z wielu ustawionych na terenie miasta przez niemieckich okupantów. W ramach tworzenia linii obrony przed siłami sowieckimi powstało kilkadziesiąt takich obiektów na terenie Warszawy – szacuje się ich liczbę na ok. 60. W ostatnich latach w związku z wzmożonymi inwestycjami, rozbudową centrum oraz licznymi remontami światło ujrzało kilka identycznych obiektów. Są również takie, które pozostają widoczne i znane varsavianistom. Na wieść o odkryciu obiektu na Placu Zbawiciela postanowiliśmy przyjrzeć się zagadnieniu.

Fot. 1 – Schron bojowy Ringstand 58c na Placu Zbawiciela (zdjęcia autora).

Fot. 2 – Strop komory ogniowej (zdjęcia autora).

Fot. 3 – Otwór komora ogniowej (zdjęcia autora).

Ringstand 58c – Tobruk

Odsłonięty na Placu Zbawiciela obiekt jest małym schronem bojowym, przystosowanym do prowadzenia ognia okrężnego przez dwu-trzyosobową załogę. Należy on do grupy obiektów obronnych określanych jako Regelbau 58a-d; powszechnie stosowana forma określana jest jako Ringstand Bauform 58c, skrótowo, Ringstand 58c. Potoczna nazwa Tobruk pochodzi od miasta w Północnej Afryce, a to ze względu na fakt oparcia konstrukcji na włoskim projekcie schronów wykorzystywanych podczas walk między siłami alianckimi (wśród których była Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich) a wojskami niemiecko-włoskimi dowodzonymi przez feldmarszałka Erwina Rommla. Były to obiekty powszechnie stosowane w Europie przez nazistów; pierwsze włączono w umocnienia Wału Atlantyckiego w 1942r. W Polsce były również powszechnie stawiane – znane są m.in. z Warszawy, Torunia, Piły, Płocka oraz dużych założeń fortecznych, jak Międzyrzecki Rejon Umocniony czy Wał Pomorski.

Fot. 4 – Plan i przekroje przez schron typu Ringstand 58c (żródło: http://www.skansenpilicy.pl).

Fot. 5 –  Plan i przekroje przez schron typu Ringstand 58c (żródło: http://www.skansenpilicy.pl).

Typowa konstrukcja posiadała żelbetowe ściany o grubości 40cm ale istniały też warianty wzmocnione ze ścianami o grubości do 80cm. Schron wkopany był w ziemię, pozostawiając jedynie strop przedziału bojowego wystający ponad grunt. W stropie mieścił się okrągły otwór, niekiedy wyposażony dodatkowo w wieżyczkę, przystosowany do prowadzenia ognia z pozycji stojącej lub przykucniętej. Wejście znajdowało się w bocznej ścianie schronu i prowadziło zazwyczaj przez towarzyszący mu wykop. Modyfikacje konstrukcji obejmowały głównie uzbrojenie – schrony wyposażano standardowo w karabiny maszynowe MG34 lub MG42, ale istniały też konstrukcje wyposażone w wieże czołgowe czy stanowiska moździerzy. Wnętrze schronu stanowiło tylko stanowisko prowadzenia ognia oraz komora główna, połączone ze sobą schodami. Modyfikacją schronów, charakterystyczną dla obiektów z terenu Warszawy było wyposażenie otworu strzelniczego w nadbudówkę zapewniającą ochronę z 3 stron i od góry kosztem ograniczenia pola widoczności. Ze względu na swój mały rozmiar, Tobruki posiadały przewagę niskiego kosztu budowy oraz trudności wykrycia, co decydowało o ich powszechnym stosowaniu. Stawiano je jako samodzielne obiekty polowe lub jako elementy większych linii umocnień.

Fot. 6 – Rekonstrukcja schronu na Placu Zbawiciela (źródło: Fakt.pl)

Festung Warschau – odkrywanie tajemnic Warszawy

Po upadku Powstania Warszawskiego, w obliczu Armii Czerwonej stojącej po drugiej stronie Wisły, władze okupacyjne przystąpiły do systematycznego burzenia miasta, obracając je w tytułowe „Miasto Ruin”. W ramach tworzenia linii obronnej przeciw sowietom zdecydowano się m.in. ustawić system pierścieni obronnych złożonych właśnie z konstrukcji typu Ringstand 58c. Łańcuch takich umocnień otaczał praktycznie całe ówczesne centrum Warszawy; schrony umieszczane były przy ważnych traktach komunikacyjnych, punktach o znaczeniu militarnym i innych ważnych obiektach. Pierścień takich schronów obejmujący centrum okupowanej Warszawy zaczynał się przy Cytadeli i biegł Al. Wojska Polskiego, przez plac Inwalidów, w pobliżu Dworca Gdańskiego i wzdłuż obwodowej linii kolejowej do Dworca Zachodniego, a dalej ciągnął się przez plac Narutowicza, ulicami Filtrową, Nowowiejską i Piękną aż do Wisły. Stąd, poprzez Elektrownię Powiśle, ponownie docierał do Cytadeli. Choć w planie było ustawienie systemu tworzonego nawet przez kilkaset takich schronów, to szacuje się, że naziści zdążyli postawić ich niespełna 60, z czego obecnie na terenie Warszawy znanych jest ok. 30 schronów, głównie z rejonu Woli, Żoliborza i Ochoty. A najciekawsze jest to, że większość z nich jest widoczna na ortofotomapie z 1945 roku!

Fot. 7 – Ortofotomapa z 1945r. Widoczny otwór komory ogniowej – na samym placu widoczny drugi schron bojowy! (źródło: Google Earth).

Fot. 8 – Ortofotomapa z 1945r. z nałożonymi modelami 3D współczesnej zabudowy. Schron zaznaczony kwadratem (źródło: Google Earth).

Fot. 9 – Ortofotomapa z 2010r. z współczesną zabudową. Lokalizacja schronu zaznaczona konturem (źródło: Google Earth).

Fot. 10 – Ortofotomapa z 2010r. z współczesną zabudową – zdjęcie pionowe. Lokalizacja schronu zaznaczona konturem (źródło: Google Earth).

Jak już wspomniałem, w ostatnich latach, w związku z inwestycjami w centrum, kilka tego typu obiektów ujrzało światło dzienne. Prawdopodobnie najbardziej znanym jest prawdopodobnie znajdujący się obecnie na terenie Muzeum Powstania Warszawskiego. Został odsłonięty podczas budowy biurowca Zaułek Piękna u zbiegu ulic Kruczej, Pięknej i Mokotowskiej. Inwestor, firma Ghelamco, o której pisaliśmy już przy okazji prac w ruinach Banku Polskiego, wydobył schron, który następnie został pocięty, przewieziony i odtworzony na terenie Muzeum. Można go dzisiaj oglądać od strony ulicy Grzybowskiej. Inne znane są z m.in. w Al. Wojska Polskiego, na Górczewskiej przy nasypie wiaduktu kolejowego, na rogu al. Niepodległości i Nowowiejskiej, w linii północnego chodnika ulicy Krajewskiego, albo w wale Fortu Traugutta.  Ten ostatni widoczny jest na zdjęciach historycznych w Google Earth – obecnie nie jest tak dobrze wyeksponowany, pozostając schowanym między krzakami otaczającymi obiekty sportowe mieszczące się obecnie w forcie Traugutta.

Fot. 11 – Schron bojowy odsłonięty w 2004 roku przy budowie biurowca Zaułek Piękna (źródło: AG).

Fot. 12 – Fort Traugutta – zdjęcie lotnicze z 1945r. Schron wbudowany w wał zaznaczony strzałką (źródło: Google Earth).

Fot. 13 – Fort Traugutta – zdjęcie lotnicze z 1945r. Schron wbudowany w wał zaznaczony strzałką (źródło: Google Earth).

Fot. 14 – Fort Traugutta – zdjęcie lotnicze z 2010r. Schron wbudowany w wał zaznaczony strzałką (źródło: Google Earth).

Fot. 15 – Fort Traugutta – zdjęcie współczesnego stanu zachowania – ledwo widoczny strop schronu (zdjęcia autora).

Zadbać o dziedzictwo czasów II Wojny Światowej

Już wiadomo, z doniesień prasowych, że odsłonięty schron znajdzie swoje miejsce na terenie Cytadeli Warszawskiej jako jeden z eksponatów i atrakcji dla zwiedzających. Dzięki takim zabiegom, lub odrestaurowywaniu i inkorporowaniu takich zabytków możemy zmieniać świadomość dotyczącą potrzeby zachowania tych obiektów jako z jednej strony atrakcji, z drugiej niemych świadków burzliwej historii miasta. Jest to krok w dobrą stronę by zadbać o niszczejące obiekty, wśród których są bunkry, forty czy schrony i uczynić z nich atrakcję i atut miasta.

Fot. 16 – Schron bojowy ze zbiegu ulic Pięknej, Kruczej i Mokotowskiej przeniesiony na teren Muzeum Powstania Warszawskiego (źródło: Wikipedia Commons).

Autor: Marcin Jaworski, Alicja Wrotek


83 thoughts on “„Bunkier” z Placu Zbawiciela i tajemnice Warszawy

  1. Kiedyś na ulicy Kaczej na Woli była fabryka i w nią wkomponowany bunkier a następny był u zbiegu ulicy kaczej i Wolność. W trakcie budowy osiedla schrony wyparowały

  2. I loved as much as you will receive carried out right here.
    The sketch is attractive, your authored material stylish.
    nonetheless, you command get got an impatience over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.

  3. Today, I went to the beach with my kids. I found a sea
    shell and gave it to my 4 year old daughter and said „You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed the shell
    to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched
    her ear. She never wants to go back! LoL I know this iis entirely off topic but I had to tell someone!

  4. Have you ever thought about publishing an ebook or
    guest authoring on other blogs? I have a blig centered oon the
    same subjects you discuss and would love to have you share some
    stories/information. I know my readers would appreciate youir
    work. If you’re even remotely interested, feel free to send me an email.

  5. I mastered more interesting things on this fat
    reduction issue. A single issue is a good nutrition is tremendously vital while dieting.
    A tremendous reduction in bad foods, sugary meals, fried foods, sweet foods, pork, and white flour products may be necessary.
    Having wastes parasites, and harmful toxins may prevent goals for losing weight.

  6. I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was wondering what all is needed to get set up?
    I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?
    I’m not very internet savvy so I’m not 100% certain.
    Any suggestions or advice would be greatly appreciated. Thank you

  7. First off I would like to say awesome blog!

    I had a quick question that I’d like to ask if you do
    not mind. I was interested to find out how you center
    yourself and clear your mind before writing. I have hhad a
    difficult time clearing my thoughts in getting my ieas
    out there. I do enjoy writing but it jst seems like the first 10
    to 15 minutes are udually lost just trying to figure out how to begin.
    Any ideas or tips? Appreciate it!

  8. If you are feeling dizzy or as though you may pass out,
    you’ll need assistance. After my fourth chilkd was born my husband and I decided that this would
    be our last child and I had a tubal ligation. I replaced the majority with water, green tea, and black
    coffee instead of sugary coffee. If you have visited thee doctor recently
    and he or she said you need to keep an eye on your cardio
    health then this application, the Cardio Calc, iss the pergect application for your Black
    – Berry smartphone.

  9. Hello I am so glad I found your site, I really found
    you by mistake, while I was researching on Digg for something else,
    Anyways I am here now and would just like to say kudos for a incredible post and a
    all round entertaining blog (I also love the theme/design), I
    don’t have time to browse it all at the minute but
    I have saved it and also added in your RSS feeds, so when I
    have time I will be back to read a lot more, Please do
    keep up the superb work.

  10. Hello would you mind letting me know which hosting company you’re working with?
    I’ve loaded your blog in 3 different browsers and I must say this blog loads a lot faster
    then most. Can you suggest a good hosting
    provider at a honest price? Kudos, I appreciate it!

  11. Aɦaa, its good dialoguhe reɡarding this piece off writing at tjis place
    at this web site, I have rewd all that, so now me also
    commenting here.

  12. Great work! That is the kind of information that are meant to be shared
    around the net. Shame on the search engines for not positioning this publish upper!
    Come on over and consult with my web site . Thank you =)

  13. Pretty element of content. I simply stumbled upon your site and in accession capital to assert
    that I acquire actually loved account your weblog posts.
    Anyway I’ll be subscribing in your feeds or even I achievement you get right of entry to constantly rapidly.

  14. Hey there would you mind letting me know which webhost you’re
    using? I’ve loaded your blog in 3 completely different
    internet browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most.
    Can you suggest a good web hosting provider at a
    fair price? Thank you, I appreciate it!

  15. Hi! Thiѕ is kind of off topic but I need some help from ɑn established
    blog. Iѕ it very ɦarfd to ѕet up your own blog?

    I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast.I’m thinking about creating my own bսtt I’m not sure where tߋ
    start. Do you have any tips or suggestions? Many thanks

  16. Hi there! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers and starting a new project in a community in the same
    niche. Your blog provided us useful information to work on. You have done a outstanding job!

  17. Excellent post. I was checking constantly this blog and I’m impressed!
    Very helpful information particularly the last part 🙂 I
    care for such info a lot. I was looking for this particular info
    for a very long time. Thank you and best of luck.

  18. Heya! I understand this is kind of off-topic however
    I needed to ask. Does operating a well-established website such
    as yours take a large amount of work? I am completely new to operating a blog
    but I do write in my diary everyday. I’d like to start a blog so I can easily share my own experience and feelings online.

    Please let me know if you have any ideas or tips for brand new aspiring bloggers.

    Thankyou!

  19. Hey there! I’ve been reading your blog for a while now and finally
    got the bravery to go ahead and give you a shout out from New Caney Tx!

    Just wanted to tell you keep up the fantastic job!

  20. First off I want to say terrific blog! I had a quick question that I’d like to ask if you do not mind.
    I was curious to find out how you center yourself and clear your thoughts
    before writing. I have had trouble clearing my mind in getting my ideas out
    there. I truly do enjoy writing however it just seems like
    the first 10 to 15 minutes are lost just trying to figure out
    how to begin. Any recommendations or tips? Many thanks!

  21. After going over a few of the blog articles on your web page, I honestly appreciate your
    technique of blogging. I saved as a favorite it to my bookmark website list and will be checking back in the near future.
    Take a look at my web site too and tell me what you think.

  22. Hello There. I found your blog using msn. This is a really
    well written article. I will be sure to bookmark it
    and return to read more of your useful info.
    Thanks for the post. I’ll certainly return.

  23. Today, I went to the beachfront with my kids. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said „You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed the shell to
    her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched
    her ear. She never wants to go back! LoL I know this is entirely off topic but I had to tell someone!

  24. I was curious if you ever considered changing the page layout of your blog?
    Its very well written; I love what youve got to say. But maybe you could
    a little more in the way of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 images.
    Maybe you could space it out better?

  25. Great beat ! I wish to apprentice while you amend your
    web site, how could i subscribe for a blog web site? The account helped me a
    acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of
    this your broadcast provided bright clear
    concept

  26. Thank you for another magnificent post. Where else could anyone
    get that type of information in such a perfect way of writing?

    I’ve a presentation next week, and I am at the look for such information.

  27. What i do not understood is actually how you’re now not
    really a lot more smartly-favored than you
    may be right now. You are so intelligent. You know therefore considerably in terms of this topic, made me in my view imagine it from numerous various
    angles. Its like men and women are not involved except it’s something to do
    with Lady gaga! Your individual stuffs great. At
    all times handle it up!

  28. I drop a leave a response each time I like a article on a
    site or if I have something to add to the conversation. It
    is triggered by the fire communicated in the post I looked at.
    And on this post Bunkier z Placu Zbawiciela i tajemnice Warszawy | Wod.o.lot.
    I was excited enough to write a commenta response 🙂 I do have 2 questions
    for you if you tend not to mind. Could it be simply me or do some of the comments appear as
    if they are written by brain dead individuals? 😛 And,
    if you are writing on other places, I’d like to keep up with everything new you have to post.
    Would you list the complete urls of all your shared sites
    like your twitter feed, Facebook page or linkedin profile?

  29. Having read this I thought it was very enlightening. I appreciate you spending some time and energy to put this short article together.
    I once again find myself spending a significant amount of time both reading and commenting.

    But so what, it was still worthwhile!

  30. Oh my goodness! Impressive article dude! Many thanks, However I am going through difficulties with
    your RSS. I don’t understand why I can’t subscribe to it.

    Is there anyone else having the same RSS problems? Anybody who knows the answer can you kindly respond?

    Thanks!!

  31. Superb blog! Do you have any tips and hints
    for aspiring writers? I’m planning to start my own site soon but I’m
    a little lost on everything. Would you advise starting with a free platform like WordPress or
    go for a paid option? There are so many choices out there that I’m completely confused ..
    Any ideas? Cheers!

  32. Pingback: Slim Lipo Reviews
  33. great submit, very informative. I wonder why the other specialists
    of this sector don’t realize this. You must continue your writing.
    I’m sure, you’ve a huge readers’ base already!

  34. Hey would you mind letting me know which web host you’re working with?
    I’ve loaded your blog in 3 completely different web browsers and
    I must say this blog loads a lot quicker then most. Can you suggest a good web hosting provider at a reasonable price?
    Kudos, I appreciate it!

  35. Pingback: downloadmusic4free
  36. Pingback: i bonds maturity
  37. Pingback: site original
  38. It’s a pity you don’t have a donate button! I’d certainly donate to this outstanding
    blog! I guess for now i’ll settle for bookmarking and adding your RSS
    feed to my Google account. I look forward to fresh updates
    and will share this site with my Facebook group. Talk soon!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s