Srebrny Koń – Archeologiczne Skarby między Morzem Czarnym a Kaukazem – wystawa w Pergamonmuseum

Aby przenieść się w czasie i przestrzeni nad Morze Czarne i w Kaukaz pod koniec XIX wieku wcale nie trzeba było posiadać wehikułu czasu. Wystarczyło odwiedzić kończącą się już wystawę czasową Das Silberne Pferd – Archäologische Schätze zwischen Schwarzem Meer und Kaukasus odbywającą się w berlińskim Pergamonmuseum. Wystawa w bardzo ciekawy i oryginalny plastycznie sposób prezentuje znaleziska archeologiczne z rejonu podanego w swoim tytule, przybliżając zwiedzającym zarazem starożytne wyroby kultur epoki brązu i żelaza (m.in. Scytów, Sarmatów czy Gotów), ale również sylwetki badaczy wyprawiających się w odległe rejony południowo-wschodniego Cesarstwa Rosyjskiego. Wśród nich były takie legendarne postacie jak Rudolf Virchow, Max Ebert, Gotfryd Ossowski czy Józef Choynowski. Obecność polskich badaczy nie powinna dziwić – wystawa została zorganizowana przy współpracy m.in. z Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, Muzeum Archeologicznym w Krakowie oraz Instytutem Archeologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Fot. 1 – Początek podróży.

Motywem przewodnim wystawy jest podróż w odległe krainy. Przy tym nacisk położono na ukazanie ponadpaństwowego charakteru XIX-wiecznej archeologii oraz na przybliżenie postaci sławnych poszukiwaczy, badaczy i kolekcjonerów starożytności. Ich badania zostały ukazane jako pierwowzór wspólnych europejskich projektów badań archeologicznych. Obecne w tle mapy, cytaty, skrzynie na wyposażenie i znaleziska utrzymują zwiedzających w iluzji uczestniczenia w wyprawie i badaniach. Aranżacje sal z zabytkami mają za zadanie przeniesienie w świat gór i stepu z plastycznie piętrzącymi się wzgórzami, roślinnością oraz kolorowymi zdjęciami pejzaży nawiązujących do miejsc pochodzenia danych zabytków.

Fot. 2 – Sylwetka Józefa Choynowskiego.

Ekspozycję podzielono na kilka sekcji. Na początku, zwiedzający wprowadzony zostaje w realia XIX wieku. Na dużych, schematycznych mapach naniesiono trasy wypraw oraz ważniejsze stanowiska, z których pochodzą prezentowane w dalszych salach zabytki. Na tym etapie zwiedzania rzuceni zostajemy również w głąb nietypowej aranżacji plastycznej wystawy – schematycznych, geometrycznych elementów krajobrazu i wyposażenia ekspedycji. Czarno-białe skrzynie i standy gór czy roślin towarzyszą w dalszych salach, próbując oddać specyfikę krajobrazu opisywanych krain położonych niemalże na krańcu świata.

Pierwsze sale przedstawiają pokrótce sylwetki śmiałków wyprawiających się w krainy transkaukazia. Grafiki i towarzyszące im opisy przybliżają życiorysy Virchowa, Eberta, Belcka, barona von Diergardta oraz Choynowskiego i Ossowskiego. Na tym etapie wystawy zaprezentowano zarówno sztandarowe znaleziska będące udziałem wypraw tych legendarnych postaci, jak również przedmioty noszące ślady ówczesnych badań. Wśród tych pierwszych są zarówno tytułowy srebrny koń – scytyjska falera z przedstawieniem protomy konia – czy złoty, wysadzany kamieniami półszlachetnymi diadem z Tiligul; wśród drugich m.in. czaszka z kolekcji Virchowa pochodząca z Azerbejdżanu z numerami inwentarza i adnotacjami naniesionymi przez Waldemara Belcka. Miłą niespodzianką są znajome zabytki i rekonstrukcje odzienia z kurhanu w Ryżanówce wypożyczone z Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Fot. 3 – Srebrna złocona falera scytyjska z motywem konia. II w. p.n.e. Ze zbiorów Museum für Vor- und Frühgeschichte, Staatliche Museen zu Berlin.

Fot. 4 – Złoty diadem wysadzany granatami z Tiligul. I połowa V wieku n.e. Ze zbiorów Römisch-Germanisches Museum Köln.

Fot. 5 – Czaszka z Azerbejdżanu z kolekcji Rudolfa Virchowa z odręcznymi adnotacjami Waldemara Belcka. XI-VIII w. p.n.e. Z kolekcji Berliner Gesellschaft für Anthropologie, Ethnologie und Urgeshichte.

Fot. 6 – Rekonstrukcja scytyjskiego nakrycia głowy z pochówku w kurhanie z Ryżanówki. VI/III w. p.n.e. Z kolekcji Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Dalej wkraczamy w świat kultury Koban, z terenu obecnej Osetii Północnej. Misterne fibule i lustra oraz ornamentowane ostrza brązowe są stylistycznie zbliżone do zabytków urartyjskich i scytyjskich, które mamy okazję zobaczyć dalej. Wśród skromnej kolekcji zabytków Urartu spektakularnie prezentuje się noszący inskrypcję klinową hełm bojowy z magazynów króla Argiszti I. Scytyjskie zabytki to pełna gama wytworów tej kultury – od złotej biżuterii, przez brązowe fibule i ozdoby po broń oraz elementy uprzęży końskich.

Fot. 7 – Zbiór zabytków kultury Koban z rejonu Digory w Północnej Osetii. XII-VII w. p.n.e. Z kolekcji Kossnierska z Berlina.

Fot. 8 – Brązowy topór kultury Koban z ornamentem zwierzęcym. X-VIII w. p.n.e.

Fot.9 – Zabytki kultury Koban, po środku urartyjski hełm z magazynów króla Argiszti I z inskrypcją klinową. IX-VIII w. p.n.e.

Warte odnotowania jest, że w tej części wystawy możemy, oprócz zabytków, obejrzeć autentyczne krajobrazy kaukaskie wyświetlane w małych rzutnikach umieszczonych między standami gór.

Fot. 10 – Przestrzenna aranżacja plastyczna wystawy przenosi nas w Kaukaz…

Fot. 11 – …którego autentyczne widoki możemy zobaczyć w rzutnikach rozmieszczonych na ścianach sal…

Fot. 12 – …przez co możemy poczuć się naprawdę jak w górach krańca świata.

Kolejne sale przenoszą nas w świat stepów czarnomorskich przybliżając kulturę materialną kolejnych ludów zamieszkujących te tereny na przestrzeni dziejów: Sarmatów, Hunów i Gotów. Wszyscy oni w ciągu tysiąca lat zostawili po sobie ślady, w postaci zabytków z brązu, żelaza i metali szlachetnych. Bardzo ciekawą i rzadką okazją, oferowaną przez wystawę, jest prześledzenie powtarzających się ornamentów roślinnych i zwierzęcych, przetworzonych w unikalny sposób przez każdą z kultur. Szczególnie imponujący jest brązowy napierśnik sarmacki, który dzięki umieszczeniu po środku sali możemy oglądać swobodnie z każdej strony. Muszę też dodać, iż zamykające wystawę zabytki gockie z Kerczu były kolejnym miłym i znajomym elementem ekspozycji, jako że analogie do prezentowanych tu zabytków z okresu wędrówek ludów pochodzących z kolekcji Józefa Choynowskiego mieliśmy okazję poznać bliżej w ubiegłych latach w Muzeum Archeologicznym w Kerczu na Ukrainie.

Fot. 13 – Kolekcje zabytków nomadów nadczarnomorskich.

Fot. 14 – Scytyjskie złote ozdoby z kurhanu w Ryżanówce. VI/III w. p.n.e. Z kolekcji Muzeum Archeologicznego w Krakowie.

Fot. 15 – Brązowy sarmacki kocioł.

Fot. 16 – Pochodzące z Kerczu gockie ozdoby ze złota, srebra i brązu z kolekcji Józefa Choynowskiego. III-VI w. n.e. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie.

Wystawa czasowa odbywająca się w Pergamonmuseum w Berlinie trwa tylko do końca bieżącego weekendu, do 13 marca. My wizytowaliśmy ją na początku marca podczas objazdu naukowego organizowanego przez doktora Franciszka Stępniowskiego. Od 29 kwietnia wystawę będzie można oglądać w Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, o którym było niedawno głośno przy okazji zorganizowania wystawy zabytków z wykopalisk Heinricha Schliemanna z Troi. Szczerze polecam odwiedzenie wystawy każdemu, kto będzie tylko miał możliwość wybrania się na Roztocze. Jest to nie tylko unikalna możliwość obejrzenia starożytnych dzieł sztuki z kolekcji rozrzuconych obecnie po wielu muzeach, ale także okazja do zapoznania się ze wspólną polsko-niemiecką historią archeologii noszącej jeszcze szaty awanturniczej przygody w nieznane.

Das Silberne Pferd – Archäologische Schätze zwischen Schwarzen Meer und Kaukasus
http://www.smb.museum/smb/home/index.php

Wystawa czasowa
26 Listopada 2010 – 13 Marca 2011

Pergamonmuseum
Staatliche Museen zu Berlin
Museuminsel Berlin
Am Kupfergraben 5
10117 Berlin

Czynne: Pon-Nie 10-18 (Czw 10-22)
Wstęp: 10Eu (norm.) 5Eu (ulg.)

Autor:
Marcin Jaworski
Zdjęcia: dr. Franciszek Stępniowski, Alicja Wrotek, Jacek Hamburg, Marcin Jaworski

Odpowiedzi: 4 to “Srebrny Koń – Archeologiczne Skarby między Morzem Czarnym a Kaukazem – wystawa w Pergamonmuseum”

  1. dodatkowo jeśli będzie taka sama aranżacja … naprawdę warto !!

  2. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was great.
    I don’t know who you are but definitely you’re going to a famous blogger if
    you are not already😉 Cheers!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: