Wczesnośredniowieczny gród w Pohansko, Czechy, projekt POHAN

Pohansko to gród wielkomorawski, znajdujący się pomiędzy rzeką Morawą a rzeką Dyja, dwa i pół kilometra od miejscowości Brzecław. Był on zasiedlony od VI do połowy X wieku n.e. Podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych od 1958 roku, na ponad 140 tysiącach metrów kwadratowych odkryto 1346 obiektów, w tym palatium otoczone wałem, 872 grobów szkieletowych, 55 grobów kremacyjnych, ponad tysiąc dołów posłupowych i prawie 210 tysięcy artefaktów. W okresie od VI do VIII wieku wyróżnia się trzy podokresy datowane w oparciu o typologię ceramiki. Najpierw występowała ręcznie robiona, typu praskiego, potem sznurowa, a na przełomie VII i VIII wieku pojawiła się ceramika wywodząca się z tradycji dolnego Dunaju.

Mieszkańcy grodu zajmowali się głównie rolnictwem, chociaż jest to największa wczesnośredniowieczna fortyfikacja w Europie Środkowej. Najważniejszym znaleziskiem był jednak odgrodzony parkanem teren władcy, zbudowany w XI wieku, na terenie którego znajdował się około 50 obiektów, w tym cmentarz i kamienny kościół, używany do połowy X wieku. Przy dziedzińcu feudała usytuowana była wioska rzemieślników. W innych miejscach grodu miejsca osadnicze miały zupełnie inny charakter. Istnienie tak skomplikowanej struktury osadniczej może świadczyć o powstaniu pierwszego ośrodka władzy na tych terenach, jednak nie wiadomo, czy był to ośrodek władców wielkomorawskich, czy tylko ważne centrum handlowe.

Projekt POHAN trwa od 1995 roku i ma na celu digitalizację ponad czterdziestu lat dokumentacji, rysunków, szkiców, planów, zdjęć, tekstów pochodzących z badań na stanowisku Pohansko. Wszystkie pliki zebrano i umieszczono w bazie danych. Ich atrybuty połączono z danymi graficznymi. Taka organizacja katalogu miała na celu przyspieszenie procesu badań nad stanowiskiem. Server POHAN działa od połowy 2005 roku.

GIS został wykorzystany do digitalizacji map w skali 1: 20, dokumentacji, czarno-białych oraz kolorowych zdjęć, rysunków. Proces ten składał się z trzech etapów: transferu do bazy danych, ręcznej wektoryzacji map, oraz zeskanowaniu archiwów zdjęć. Początkowo model był złożony z wektorów, poligonów oraz linii. Jego funkcjonowanie oparto na podejściu Object – Oriented GIS. Każdemu rodzajowi obiektów i artefaktów przypisano inny kolor, typ i grubość linii. Każdy obiekt należy do kilku kategorii, która wynika z dokumentacji stworzonej podczas badań i logicznych podziałów. Z kolei dane nie graficzne posiadają hiperlinki prowadzące do zewnętrznych plików znajdujących się w bazie danych. W kolejnym etapie połączono model ze zdjęciami lotniczymi oraz stworzono plan wysokościowy.

Ryc. Projekt POHAN – opis zabytku, oraz fragment wykopu w skali 1:75 (M. Kucera, J. Machacek 2004, ryc. 6,8 s.8,9)

Dzięki procesowi digitalizacji wszystkie informacje dotyczące stanowiska przeszły przez ścisłą kontrolę jakości. Stworzenie bazy danych umożliwiło połączenie dużej liczby różnego rodzaju danych, z różnych źródeł, w jednym miejscu, w jednym katalogu.

Tylko dla regionu Lesni skola baza danych GIS zawiera 7 052 wektory reprezentujące kamienie, 9 382 poligony reprezentujące kości, 847 poligonów reprezentujących polepę, 2 419 monochromicznych i 1 502 kolorowych zdjęć nieceramicznych zabytków czy 642 rysunki ceramiki. Na plan stanowiska zostały naniesione anomalie geofizyczne, z pośród których udało się wyodrebnić domostwa.W wiosce rzemieślników przeprowadzono analizy przestrzenne rozmieszczenia polepy, kości zwierząt, ceramiki w przepalonych warstwach.

Wyniki digitalizacji można obejrzeć między innymi na mapie, w skalach od 1: 7 000, do 1:25, a także przez dowolną przeglądarkę internetową. Oczywiście serwer chroniony jest hasłem. Dostępność do danych oraz funkcji programu jest uzależniona od typu użytkownika. Na serwerze obsługującym projekt w 2007 roku znajdowało się 145 GB danych złożonych z 14 258 plików.

Ostatecznie badacze, dzięki wykorzystaniu GIS, analizom przestrzennym artefaktów wraz z ich kontekstem, kwerendzie danych, mają możliwość efektywniej zarządzać i wykorzystać informacje archeologiczne, tworzyć syntezy i prezentacje, a przede wszystkim lepiej zrozumieć rytuały i życie codzienne mieszkańców grodu. Dzięki dodaniu linków, aby uzyskać jakąś informację na temat zabytku znajdującego się na mapie, wystarczy na niego kliknąć myszką. Daje to możliwość kompletnej prezentacji uzyskanych danych z badań wykopaliskowych. Pełny katalog, z czterdziestu lat różnego rodzaju badań, można odnaleźć w Internecie, a także na płycie CD.

Proces digitalizacji danych i centralizacji zarządzania staje się powoli absolutną koniecznością, szczególnie w świetle takich katastrof jak na przykład powódź z 2006 roku, podczas której woda zalała ponad połowę stanowiska i cześć wykopów.

Bibliografia

1.      Dresler P., M. Kucera, J. Machacek, R. Petrzelka, M. Vlach, O. Zidek

2008. POHAN DATA SERVER – digitalni dativy sklad archeologicke organizacje, [w:] Pocitacova podpora v archeologii II, J. Machacek (red.), s. 37 – 65. Brno.

2.      Kucera M., J. Machacek

2004. GIS and the excavation of the early medieval centre in Pohansko, Czech Republic, [w:] Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology 2003: Enter the Past, The e-way into Four Dimensions of Cultural Heritage, K.F. Ausserer, W. Borner, M. Goriany, L. Karlhuber – Vockl (red.), s. 246 – 249,CD, Londyn.

3.      Machacek J.

Pohansko near Breclav. Internet: www.phil.muni.cz/archeo/uam/htm/buttons_htm/english/pohansko_uk.html (wgląd 8.04.2010)

2005. Early Medieval Centre in Pohansko near Breclav/Lundenburg: munitio, emporium or palatium of the rulers of Moravia? Archeologicke Rozhledy LVII (1), s. 100 – 138.

4.      Machacek J., N. Dolakova, P. Dresier, P. Havlicek, S. Hladilova, A. Prichystal, A. Roszkova, L. Smolikova

2007. Early Medieval centre at Phansko near Breclav and its natural environment. Archeologicke Rozhledy LIX (2), s. 278 – 314.

Autor: Julia Chyla (UKSW)


Odpowiedzi: 2 to “Wczesnośredniowieczny gród w Pohansko, Czechy, projekt POHAN”

  1. When I originally commented I clicked the „Notify me when new comments are added” checkbox and now each time
    a comment is added I get several e-mails with the same
    comment. Is there any way you can remove me from that service?
    Appreciate it!

  2. Heya! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing a few months of hard work due
    to no back up. Do you have any methods to prevent hackers?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: