Prospekcja z fotela

Swojego czasu w Internecie całkiem popularna była gra „Find the archeology”. W skrócie polegała ona na tym, że użytkownicy forum, na którym została ona zainicjowana, szukali różnego rodzaju stanowisk archeologicznych na zdjęciach satelitarnych w Google Earth. Jako że w większości byli to hobbyści, głównie skupiali się na istniejących obiektach architektonicznych tj. piramidach, świątyniach i zamkach. Tymczasem, szczególnie od kiedy udostępniono w Google Earth zdjęcia archiwalne, można znaleźć o wiele więcej.

O wielkim potencjale (darmowych) zdjęć lotniczych i satelitarnych już mówiliśmy m.in. we wpisach : „Tajemnice basenu Kopais„, „Miasto Ruin” i „Pod zbożem kryje się Altinum„. Pora na ich przypomnienie i przytoczenie kilku innych przykładów, które potwierdzą całą teorię.

==================

Altinum

Analizując setki zdjęć lotniczych, satelitarnych, a także w bliskiej podczerwieni, włoscy archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Na podstawie tylko tych zdjęć udało im się odkryć starożytne miasto Altinum. Wśród zidentyfikowanych w nim obiektów znajdują się m.in. port, amfiteatr, mury i kanały. Dostępnych jest dużo zdjęć satelitarnych tego obszaru z różnych pór roku. Bogaty zbiór fotografii powstał głównie dzięki temu, że po wykupieniu danego zdjęcia przez jakąś osobę, należy ono potem do domeny publicznej. Jest to też wspaniały materiał, by porównać, która pora roku jest najbardziej korzystna do prowadzenia prospekcji lotniczej.

Najwięcej informacji uzyskano ze zdjęcia wykonanego w podczerwieni. Widać na nim kanały, drogi rzymskie, amfiteatr, budynki portowe i mieszkalne, odeon i mury miejskie. Możliwe jest oglądanie zdjęcia z warstwą interpretacyjną za pomocą Google Earth.

Wrzesień 2006 – wyraźnie widoczny zarys murów miasta w postaci wyróżnika wegetacyjnego.

Lipiec 2008 – widoczna północna część murów miasta. W południowej, zaoranej części, niestety już nie są widoczne.

Czerwiec 2006 – północne mury bardzo słabo widoczne jako wyróżniki wegetacyjne.

Maj 2006 – tym razem, oprócz murów, jako wyróżnik wegetacyjny ujawnił się też zarys rzymskiego teatru.

Wrzesień 2004 – w południowej części widoczne linie w zbożu. Są to drogi prowadzące do zachodniej bramy miasta.

Maj 2002 – ciemnozielone linie to pozostałości kanału miejskiego.

==================

Silchester

Silchester jest kolejnym miastem rzymskim widocznym na zdjęciach satelitarnych w Google Earth. Rzymska nazwa Silchester brzmiała Calleva Atrebatum. Nazwa ta podkreślała fakt, że terytorium to należało do plemienia Atrebates.

Silchester było jednym z głównych miast brytyjskich i leżało na skrzyżowaniu wielu ważnych szlaków handlowo-komunikacyjnych. Zostało ono opuszczone po wycofaniu się Rzymian z wyspy i obecnie na powierzchni widać jedynie niewielkie pozostałości murów.

Natomiast zdjęcia lotnicze i satelitarne dają spektakularne wyniki. Widać na nich podział obszaru na ulice i insule. Na zdjęciach lotniczych często można rozpoznać wewnętrzną strukturę insul oraz zabudowań.

Grudzień 2006 – widoczny cały układ miasta wraz z centralnie położonym forum, widoczne także relikty murów miejskich, które są na powierzchni.

Grudzień 2003 – ta sama pora roku jak wyżej, jednak wynik o wiele gorszy. Niewątpliwie panowały wtedy inne warunki atmosferyczne. Kolejny dowód na to, że zdjęcia trzeba robić o kilku porach roku by uzyskać dobry efekt.

Silchester na zdjęciu lotniczym – efekt bardzo podobny jak na pierwszym grudniowym zdjęciu, jednak wyższa jakość/rozdzielczość zdjęcia sprawia, że widać więcej szczegółów

Kolejne zdjęcie lotnicze – tym razem uchwycono nie tylko zarys ulic, ale także bardzo dokładne rozplanowanie insul (widać nawet poszczególne kolumny)

Interpretacja wyników prospekcji lotniczej.

==================

Badbury Rings

To grodzisko, z zachowaną do dzisiejszych czasów formą terenową, jest czytelne na zdjęciach satelitarnych. Widać umocnienia (3 linie wałów i fos) oraz dwie bramy (jedna z zachodu, druga ze wschodu). Poza samym grodziskiem widoczne są jeszcze kurhany z epoki brązu.

Styczeń 2005 – dzięki długim cieniom forma terenowa grodziska jest bardzo czytelna.

Ponadto, na zachód i północny-zachód dzięki długim cieniom widoczne są inne obiekty o własnej formie terenowej, m.in. kurhany.

Grudzień 2005 – brak cieni powoduje, że trudniej dostrzec wały oraz kurhany.

==================

Brancaster

Fort rzymski w Brancaster widoczny jest na zdjęciu jako wyróżnik wegetacyjny. Na trzech różnych zdjęciach satelitarnych można uzyskać uzupełniające się informacje.

Grudzień 1999 – słabo widoczne zarysy umocnień.

Wrzesień 2009 – dobrze widoczne umocnienia oraz bramy. Jeżeli dobrze się przyjrzeć, widać także drogi wewnętrzne i zarysy budynków.

Grudzień 2007 – w przeciwieństwie do poprzedniego zdjęcia drogi wewnętrzne rysują się bardzo dobrze, natomiast nie widać zarysów budynków.

Archiwalne zdjęcie lotnicze. Efekt bardzo podobny do zdjęcia z września 2009r.

==================

Old Sarum

Old Sarum to jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych w Anglii. Już w epoce żelaza istniało tutaj grodzisko. W czasach rzymskich funkcjonowało jako strażnica na skrzyżowaniu pięciu ważnych szlaków. Rzymianie nazywali to miejsce Sorviodunum.

W czasach normańskich powstała tu rezydencja obronna typu motte. W 1086r. angielscy dostojnicy złożyli Wilhelmowi Zdobywcy w tym miejscu hołd.

Obecnie składa się z dwóch umocnionych części – wewnętrznej, położonej centralne i zewnętrznej, okalającej wewnętrzną. Średnica wynosi 400m, fosa i wały z bramą znajdują się na wschodniej stronie. Można oglądać ruiny katedry, pałacu biskupiego i zamku, który jest położony w centralnej cześci. Jest to posiadłość English Heritage. Obiekt jest dostępny dla zwiedzających.


Październik 2003

Grudzień 2001

Grudzień 2005

Na tych dwóch ukośnych fotografiach lotniczych wraźnie widać jak imponującym i dużym założeniem jest grodzisko w Old Sarum.

Rycina Old Sarum – artystyczna wizja grodu.

==================

Maiden Castle

Kolejne brytyjskie grodzisko z epoki żelaza. W latach 30. wykopaliska prowadził tutaj pionier archeologii (a także weteran I i II wojny światowej) Mortimer Wheeler.

Maiden Castle to także największe grodzisko na wyspie i, według niektórych klasyfikacji, największe w Europie. Jest otoczone skomplikowanym systemem rowów i wałów, które w większości bardzo dobrze się zachowały do dzisiejszych czasów. Była to siedziba celtyckiego plemienia Durotriges.

Grudzień 2002 – oprócz imponujących założeń obronnych na zdjęciu widać także (jako białe kropki) owce oraz w północno-wschodniej części fundamenty świątyni rzymskiej.

Grudzień 2005 – świątynia rzymska, na obu zdjęciach widać idealne zachowane wały i rowy, a także od wschodu i zachodu bramy.

==================

Stonehenge

Jedna z najsłynniejszych europejskich budowli megalitycznych, pochodząca z epoki neolitu oraz brązu. Megalit położony jest w południowej Anglii. Wspominaliśmy o tym stanowisku już przy okazji LIDARu.

Powyżej, trójwymiarowy model terenowy Stonehenge i okolicy. Widać kurhany, rów wokół kamieni oraz nowożytne drogi. Dzięki dokładnym pomiarom terenowym, możemy porównać, jak widać na poszczególnych zdjęciach satelitarnych z różnych pór roku obiekty archeologiczne o własnej formie terenowej.

Sierpień 2004 – złe warunki atmosferyczne powodują, że początkowo ciężko dostrzec jakiekolwiek szczegóły.

Grudzień 2005 – już lepiej widać, ale jeszcze niewystarczająco dobrze.

Październik 2003 – odpowiednie warunki atmosferyczne, a cienie powodują, że widać najwięcej szczegółów.

Skoro już jesteśmy przy Stonehenge, to warto poruszyć temat, jak zostało skonstruowane. Jest to cały czas tajemnica, która fascynuje nie tylko archeologów. Teorii jest wiele – począwszy od tego, że to dzieło wielu pokoleń, kończąc na kosmicznych technologiach UFO. Jak widać na powyższym filmie, cała sprawa może być o wiele prostsza niż się wydawało. Możliwe jest nawet, że Stonehenge było dziełem jednej osoby. Wystarczy tylko dobry pomysł i samozaparcie. Tajemnica została rozwiązana dzięki archeologii doświadczalnej.

==================

Stradów

Stradów to największe grodzisko na terenie Polski. Budowa grodu stradowskiego przypisywana jest Wiślanom. Grodzisko istniało między VIII a XI wiekiem.

Grodzisko zajmuje obszar około 1,5 h i było otoczone wałami i fosami, których pozostałości nawet teraz sięgają od kilku do kilkunastu metrów. Do niego przylegały trzy podgrodzia. Całość zajmowała teren ponad 25 hektarów.

Dzięki prospekcji lotniczej Krzysztofa Wieczorka udało się zlokalizować zachodnią część dawnych umocnień grodziska. Obecnie nie są one już widoczne, ale na zdjęciach lotniczych widać je jako wyróżniki wegetacyjne. Okazuje się, że cały kompleks osadniczy może mieć nawet kilkadziesiąt hektarów.

Zdjęcia dostępne w Google Earth, dla wprawnego oka widoczna jest fosa otaczająca grodzisko od wschodu i zachodu.

Geoportal – krótkie cienie powodują, że nawet tak olbrzymi obiekt jak grodzisko w Stradowie nie jest zbyt dobrze widoczny.

Czerwiec 2010 – grodzisko w Stradowie o poranku.

==================

Marchocice

Podczas planowania uniwersyteckich badań powierzchniowych zauważyliśmy, że na eksponowanym cyplu w Marchocicach widać, jako wyróżniki glebowe, obiekty archeologiczne o nieznanym pochodzeniu. Porównaliśmy nasze znalezisko z mapami archeologicznymi, i okazało się, że podczas badań powierzchniowych została tam odkryta osada, jednak nigdy nie prowadzono na tym terenie badań wykopaliskowych ani nie udało się zarejestrować wcześniejszego układu przestrzennego stanowiska.

Zdjęcie satelitarne przekazaliśmy czeskiemu archeologowi, Romanowi Brejcha, do analizy. Następnie, już w porze letniej, udaliśmy się nad Marchocice samolotem i wykonaliśmy serię zdjęć. Wyniki przerosły nasze oczekiwania.

Wrześień 2006 – zdjęcie satelitarne z satelity Quickbird, które zwróciło naszą uwagę.

Możliwość przeglądania rzeźby terenu w trójwymiarze jest kolejnym pomocnym narzędziem dla archeologa. Osada w Marchocicach znajduje się na mocno eksponowanym cyplu, górującym nad całą okolicą. Nie powinien więc dziwić fakt, że w przeszłości zbudowano tam osadę obronną.

Archeologiczna fotointerpretacja zdjęcia, wykonana przez Romana.

Osada w Marchocicach, zdjęcie lotnicze z czerwca 2010. Na fotografii widać dwie linie wałów, linię palisady oraz niemal 100 obiektów osadniczych. Stanowisko w Marchocicach od strony zachodniej. Dzięki wstępnej obróbce komputerowej wyróżniki wegetacyjne są czytelniejsze.

==================

Stara Łomża

Cztery linie wałów i dwa podgrodzia. Wczesnośredniowieczne grodzisko w Starej Łomży należy do grona najbardziej spektakularnych obiektów archeologicznych w Polsce. Niezwykle znaczący jest też fakt, że jego forma terenowa jest cały czas bardzo dobrze widoczna. Z polecenia KOBIDZ-u został wykonany numeryczny model terenu tego stanowiska do obejrzenia TUTAJ.

Czerwiec 2007 – niestety niska rozdzielczość zdjęcia oraz wyjątkowo niekorzystnie przebiegająca wegetacja powodują, że na tym zdjęciu (mimo że zostało zrobione o dobrej porze roku), nie widać żadnych znaczących elementów o charakterze archeologicznym. Zbyt krótkie cienie nie wypuklają formy terenowej grodziska.

Zdjęcie lotnicze z polskiego geoportalu także nie wnosi żadnych nowych informacji, natmiast lepiej widać rzeźbę terenu.

==================

Tyniec nad Ślęzą

Zdjęcia satelitarne mogą okazać się przydatne nie tylko przy badaniu małych przestrzeni, ale także całych kluczy majątkowych. W tym przypadku warto pokazać układ pól wokól Tyńca nad Ślężą, będącą niegdyś komandorią joannitów. Najwcześniejsze wzmianki o joannitach na ziemiach polskich związane są z fundacją Henryka Sandomierskiego w Zagościu (niedaleko Stradowa) nad Nidą w roku 1166. Komandoria w Tyńcu została założona podczas największego rozwoju joannitów na naszych ziemiach w XII w.

Nietypowy układ pól (koncentrycznie wokół Tyńca nad Ślężą) może być reliktem średniowiecznego klucza majątkowego. Takie sytuacje są bardzo rzadkie, ale w rejoniach nieobjętych komasacją z lat 50 XX w zdarzają się częściej.

==================

Inne przykłady z Polski

Przytoczyłem głównie przykłady z Wielkiej Brytanii, aczkolwiek nie trzeba daleko szukać, żeby znaleźć ciekawe obiekty chociażby w Polsce. Przykład Stradowa i Marchocic udowodnił (mam nadzieję), że terytorium Polski wcale nie jest mniej interesującym „materiałem” do badań niż ziemie na Zachodzie. Przedstawiłem jedynie obiekty o własnej formie terenowej, bo one właśnie są najlepiej widoczne. Jednak o wiele więcej informacji można uzyskać, szperając w Google Earth, Zumi, Bing Maps czy naszym Geoportalu… Zachęcam do polowań.

Obiekty (jamy?) pod Wrocławiem.


Tajemniczy romboidalny obiekt w polu – agrotechnika czy archeologia?

Jeżeli ktoś ma jakieś pytania dotyczące zdjęć lub potrzebuje pomocy w zlokalizowaniu niektórych opisanych elementów, zachęcam do kontaktu z naszym portalem. Pytania najlepiej zadawać w formie komentarza. Postaram się odpowiedzieć na wszystkie.

Piotr Wroniecki

Odpowiedzi: 18 to “Prospekcja z fotela”

  1. […] Swojego czasu w Internecie całkiem popularna była gra "Find the archeology". W skrócie polegała ona na tym, że użytkownicy forum, na którym została ona zainicjowana, szukali różnego rodzaju stanowisk archeologicznych na zdjęciach satelitarnych w Google Earth. Jako że w większości byli to hobbyści, głównie skupiali się na istniejących obiektach architektonicznych tj. piramidach, świątyniach i zamkach. Tymczasem, szczególnie od kiedy udostępniono w … Read More […]

  2. Szanowny Panie

    Zainteresował mnie ów romboidalny obiekt w polu.Czy mógłby Pan podać mi jego współrzędne,abym mógł odnaleść go w Google Earth.
    Pozdrawiam

  3. Ach, niestety osoba, która go znalazła prosiła o nieujawniania dokładnej lokalizacji… ale co do wszystkich innych nie ma takich restrykcji. Przepraszam🙂

  4. Dziekuję za odpowiedz.Trudno mi rozpoznać,czy ów obiekt jest na polu pustym,czy pod jakimś zasiewem,a jeżeli to pod jakim.I jeszcze jedno pytanie.Jest to tylko obrys romboidu,czy też obiekt w całości z swoim wnętrzem.I czy był skanowany pod względem wysokości nad lub pod otaczającym terenem
    Pozdrawiam

  5. no cóż zamieszczanie informacji obarczonych „restrykcjami”mija sie z celem,gdyż posiada zerowe walory poznawcze
    Pozdrawiam

  6. Myślę, że nie złamię obietnicy jeżeli zamieszczę inne zdjęcie obiektu np. z wyższego pułapu. Będzie wtedy widać całe jego otoczenie. Obiecuję, że zrobię to w przyszłym tygodniu.

  7. Bardzo dziękuję.No cóż zapewne owe restrycje są uzasadnione,ale dzięki ogromne i za to.Dopowiem,że ciekawość moja wynika z tego,że znalazłem bardzo podobny obiekt na Mazowszu,kilkadziesiąt kilometrów od Warszawy,ale niestety nie mogę zrewanżować się zdjęciem,gdyż położony jest w bardzo gęstym lesie sosnowym.Wymiary obiektu to długośc boku trapezu,nie romboidu 153 metry,większa podstawa 121 metrów,mniejsza 80 metrówPoza tym wewnątrz owego rękawa występuje jeszcze ciekawszy trójkat prostokątny.Ja znalazłem ów obiekt przez analizę geodezyjna układu Krakowskich Kopców,aczkolwiek Google Earth i Geoportal również ogromnie mi pomógł.Pozdrawiam

    • To brzmi na bardzo ciekawe znalezisko, może chciałbyś je opisać na łamach tej strony? Jeżeli to cię interesuje to ten obiekt jest na Śląsku pod Wrocławiem więc historycznie nie związany jest z Mazowszem.

  8. No tak teraz dopiero robi sie niezwykle ciekawie.Wspomniałem o Krakowskich Kopcach/dr.hab inż Piotr Banasik z AGH ustalił ostatnio precyzyjnie położenie nieistniejącego Kopca Estery,praca dostępna w sieci/.
    Otóz punktem wyjściowym dla odnalezienia obietu na Mazowszu była Ślęża pod Wrocławiem,a właściwie starożytny kamień w Sobótce zwany ‚Grzybem”.Na jego wierzchu znajdują się cztery niewielkie otwory odpowiadające Kopcom Estery,Krakusa,Wawelowi i jeszcze jednemu Kopcowi nieistniejacemu na zadnych mapach ,a położeniem odpowiadajacemu okolicom Krakowskiego Salwatora.Tak więc położenie Waszego obiektu koło Wrocławia jest fascynujące.Dodam,że obiekt na Mazowszu położony jest na polodowcowej wydmie wzniesionej nieco nad poziom otaczającego ją terenu.No cóż obiekt na Mazowszu historycznie może nie jest związany,ale prehistorycznie?

  9. Ba kilku powiedziało,że celtyckie no i zrobiła sie z tego prawda naukowa,podobnie ze średniowiecznymi Kopcami.Ja widze obiekt 10 km od sobótki,prosto jak strzelił do Krakowa.
    Pozdrawiam i dziękuję

  10. No i nie docelowo do kopców prowadzi owy drogowskaz,mały rękawek,lecz do Rękawa na Mazowszu.Kopce wskazują otwory na „Grzybie”.Poza tym kopce to też drogowskaz.Ba zapewne święto Rękawki w Krakowie to zapewne jakoweś pradawne odniesienie do owego Rękawa.Dawnymi tak czasy ludzie kształtu takiego nie nazwaliby trapezem,powiedzieliby Rękaw

  11. Szczerze mówiąc to nie rozumiem.

  12. No cóż widok ze Ślęży to trochę jak widok z samolotu.Trzwba wdrapać się na jej szczyt i pogapić się w kierunku,gdzie jest obiekt.Potem zleść trzeba do Sobótki,odnależć cztery otworki wyżłobione na szczycie „Grzyba”.Potem pieszą wędrówka pospacerować 11 km do obiektu do „Rękawka”.Potem pospacerować po Krakowie.Wleść na Kopiec Krakusa,gdzie corocznie po wielkanocy odbywa się Rękawka.A i rękaw płaszcza sobie obejrzeć,że w przekroju to obiekt trapezowy.Wtedy sporo się wyjaśni.Tak czy owak przyda się na trochę zwlec tyłek z fotela.
    Pozdrawiam

  13. […] roboczym pozostawiłem sobie rzecz chyba najciekawszą. Niedawno Piotr na Wodolocie wykonał wpis o prospekcji z fotela. Wiedząc już o Ostrowitym poczekał z podaniem informacji na ten temat. Zacznijmy jednak od […]

  14. […] Rozwiązanie zagadki w przyszłym tygodniu. Jeżeli kogoś jeszcze interesuje ile archeologii kryje się w obiektywie Google Earth to zachęcam do przeczytanie artykułu Prospekcja z fotela. […]

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: