Problem podwodnych skarbów a wrak spod Cirebon (Jawa)

Autor : Iza Sztuka

Znalezisko jawajskich rybaków z portu Cirebon niewątpliwie trudno nie uznać za skarb.

Kiedy w 2004 roku wyłowili oni w sieciach parę chińskich skorup, nikt nie spodziewał się, że to jedynie niewielka część spośród spoczywających na dnie cennych przedmiotów.

Od lat wiadomo, że wody Morza Południowochińskiego, Zatoki Tajlandzkiej oraz wody terytorialne Indonezji obfitują w zabytkowe wrakowiska. Wraki, nie tylko średniowieczne, ale i z okresu II wojny światowej, zalegają na stosunkowo niewielkich głębokościach, przez co są łatwo dostępne nie tylko dla badaczy, ale i szabrowników. Niestety dopiero od paru lat kraje takie jak Indonezja, Tajlandia czy Wietnam prowadzą systematyczne badania podwodnych stanowisk archeologicznych. O początku zmian świadczyć może wydanie międzynarodowego listu gończego za Michaelem Hatcherem, „archeologicznym piratem”, który od 30 lat szabruje zabytkowe chińskie dżonki w poszukiwaniu porcelany, na której zarabia krocie sprzedając ją na zachodnich aukcjach. By przybliżyć skalę tego zjawiska:

  • w zeszłym roku splądrował dwa jawajskie wraki z ok. 2300 sztuk porcelany z okresu dynastii Ming,
  • dziesięć lat temu rozszabrował wrak Tek Sing z ok. 360 tys. sztuk porcelany, przy czym podkreśla się fakt, że aby podnieść wartość wydobytego łupu, zniszczył on ok 1/3 ładunku dżonki.

Takie przykłady można by mnożyć. Jednak problemem jest też zagospodarowanie zabytków wydobywanych legalnie. Przykładem jest wrak spod Cirebon, znajdujący się 90 mil morskich na północny-wschód od Cirebon.

Wrak, odkryty przez wyżej wspomnianych rybaków, datowany jest na podstawie ładunku pochodzącego najpewniej z X wieku n.e. (dynastia Tang / Okres Pięciu Dynastii). Znaleziony w nim skarb liczy ok. 0,5 mln zabytków, w tym: 12 tys. czarnych pereł, 4 tys. rubinów, 2,2 tys. granatów, 0,4 tys. szafirów oraz egipskie szkło, drewniane figurki z Iranu i Arabii, złoto i tony chińskiej porcelany.

Typologia samej porcelany objęła aż 800 rodzajów mis, czarek i dzbanów. Jest to tak zwana Yue yao Ware, porcelana produkowana w chińskiej prowincji Zhejiang na początku X wieku n.e. Zadanie eksploracji statku powierzono firmie Cosmix Underwater Research Ltd. 30 nurków, wykonało 24 tysiące nurkowań, by wydobyć cenny ładunek. Wszystko zdawałoby się toczyć doskonale, jednak przy tak ogromnej wartości ładunku pojawił sie problem: co z nim zrobić?

Już od pewnego czasu UNESCO wzywa Indonezję do wprowadzenia odpowiednich regulacji prawnych oraz działań mających na celu egzekwowanie Konwencji o Ochronie Podwodnego Dziedzictwa Archeologicznego, ratyfikowanej przez ten kraj w 2001 roku. Trzeba przyznać, że działania w tym kierunku podjęto dopiero po rozpoczęciu akcji nagłaśniających szabrownictwo wraków – przy czym nie chodzi tutaj tylko o zorganizowane międzynarodowe szajki, jak ta kierowana przez Michaela Hatchera, ale i o tubylców, którzy z narażeniem życia nurkują w poszukiwaniu czegoś wartościowego.

Brak planów dotyczących „skarbu spod Cirebon” zaniepokoił UNESCO. Wobec nacisku ze strony koncesjonowanej firmy oraz braku środków na zagospodarowanie zabytków, indonezyjskie ministerstwo gospodarki wodnej postanowiło o sprzedaży „skarbu”. Wzbudziło to protest UNESCO oraz lokalnych archeologów, którzy bali się rozparcelowania znaleziska, stanowiącego pewną „całość”. Wartość „skarbu” została wyceniona na 80 mln USD. Umowa koncesyjna zobowiązywała indonezyjskie władze do podziału tej sumy w przypadku sprzedaży zabytków.

Jest to kolejna przyczyna, dla której UNESCO wywiera nacisk na poszczególne rządy, by tworzyć odpowiednie prawa i chronić zabytki tej klasy. Państwa w regionie, nieposiadające rozwiniętych jednostek naukowych w tym zakresie, korzystają z usług prywatnych firm, co zmusza je częstokroć do zawierania niekorzystnych umów. I tak, im bliżej aukcji (która odbyła się 5.05.10), tym stawało się jaśniejsze, iż nabywca całości skarbu się nie znajdzie. Nie pomogła pomoc UNESCO, ani nagłośnienie sprawy przez światowe media.

Pomimo zgłoszenia się 12 zainteresowanych, nikt nie zdecydował się na kupno całości skarbu – jednym z warunków sprzedaży, było właśnie zapewnienie jego niepodzielności. W rezultacie jednak 270 tys. zabytków zostało wydzielonych z całości na mocy umowy z firmą eksploracyjną, a rządem indonezyjskim, zaś dochód z ich sprzedaży zostanie podzielony po połowie między strony. Jest też pozytywna strona tego zamieszania. Już tydzień po aukcji, indonezyjskie

Władze zadeklarowały, że w Dżakarcie powstanie muzeum podwodne, a wraz z nim także jednostka naukowa, która będzie zajmować się zabytkami z indonezyjskich stanowisk podwodnych. Inicjatywa została oceniona przez UNESCO jako krok w dobra stronę. Niestety planuje się zachowanie tylko 960 zabytków z wraku spod Cirebon. W celu ochrony podwodnych zabytków utworzono także National Committee of Excavation and Utilisation of Precious Artifacts from Sunken Ships. Organizacja ta powstała w 2007 roku. Jej polityka wobec cennych znalezisk, nie jest jednak satysfakcjonująca, gdyż opiera się na stanowisku, że w sprzedaży zabytków wydobywanych z chińskich dżonek nie ma nic złego, „…ponieważ nie były one i nie są częścią indonezyjskiej kultury”. (Jakarta Post,11th May 2010).

Pozostaje to do osądu indonezyjskich naukowców i władz państwowych. Jedno jest pewne, wszystkie te znaleziska potwierdzają tezę o bardzo dalekosiężnej i intensywnej wymianie handlowej Dalekiego Wschodu przez Jawę i Sumatrę w X wieku n.e.

Lokalizacja wraku. Źródło: Google Earth

Złoty nóż zdobiony inskrypcją i ornamentami arabskimi wydobyty z wraku. Zródło: Jakarta Globe

Ceramika Yue yao Ware. Zródło: Sea Antique

Szklane naczynie wys. 10 cm X wiek n.e. Zródło Sea Ceramic.

Bibliografia:

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: