Podwodne kamienie – wrak Kizilburun

Autor : Marta Bajtler

Wrak Kizilburun

Co może mieć wspólnego archeologia podwodna z marmurami? Z pozoru wydaje się że nic. Jednak to dzięki tej metodzie prospekcji archeologicznej możliwym jest obecnie odtworzenie chociaż częściowo antycznego handlu tym surowcem.
W czasach rzymskich na statkach na ogromna skalę transportowane były nie tylko białe marmury (głównie ze wschodniego basenu Morza Śródziemnego), ale i kamienie kolorowe, np. granity z Egiptu, żółty marmur z Numidii. Były to transporty półsurowców z kamieniołomów, gotowe wyposażenia wnętrz czy też elementy przeznaczone do wtórnego użycia. I to właśnie dzięki archeologii podwodnej i jej ciągłemu rozwojowi, zyskujemy coraz więcej cennych informacji o  sposobach transportu i rodzajach transportowanych kamieni.

Jednym z lepiej przebadanych i opracowanych jest wrak z  zachodnich wybrzeży Turcji – KIZILBURUN.

Lokalizacja wraku względem miejsca wypłynięcia i punktu docelowego

Wrak odkryty został w 1993 roku, na głębokości 45 – 48 m. przy przylądku Kizilburun, podczas survey’u przeprowadzonego przez INA. Oprócz omawianego wraku odkryte zostały 4 inne (bizantyjskie i średniowieczne), co może świadczyć o tym, że obszar ten był szczególnie niebezpieczny dla statków. Nie bez przyczyny lokalna nazywa tego miejsca to Szkarłatny Przylądek.

Na stanowisku najważniejszym odkryciem był dorycki kapitel oraz 8 bębnów monumentalnej kolumny, które ważyły 50 ton.

Oprócz wymienionej kolumny, na stanowisku odkryto podczas 3 sezonów badań podwodnych (począwszy od 2005 roku) inne marmurowe obiekty m.in. dwa duże baseny z oddzielnymi podstawami i stele grobową, różnych rodzajów ceramikę hellenistyczną, terakotową hermę oraz amfory m.in. Lamboglia 2. Materiał ceramiczny datuje wrak na pierwsze 3 kwartały I w.p.n.e.

Aby określić miejsce pochodzenia marmuru, próbki z 4 artefaktów wysłane zostały do kompleksowego przebadania (analiza petrograficzna, izotopowa i spektostropowa). Wyniki wskazują na wyspę na morzu Marmara – Prokonez. Marmur stąd pochodzący charakteryzował się białą barwą i  szaroniebieskimi żyłami.  Był jednym z najpopularniejszych białych marmurów w świecie śródziemnomorskim. W okresie klasycznym i hellenistycznym był głównym surowcem służącym do produkcji elementów architektonicznych Azji Mniejszej, a w czasach rzymskich także i sarkofagów girlandowych.

Amfory Lamboglia 2

Ładunek, składający się z ośmiu ogromnych bębnów i kapitela doryckiej kolumny, musiał być przeznaczony do monumentalnej świątyni. Kierująca badaniami Carlson zaczęła szukać w okolicach wraku Kizilburun. I znalazła. Marmurowe elementy były przeznaczone do budowy Świątyni Apolla w Claros, oddalonej jedynie o 64 km od miejsca zatonięcia ładunku. Badaczka zyskała pewność po porównaniu wyglądu i wymiarów bębnów kolumn z wraku i ze świątyni. Cechą charakterystyczną kolumn doryckich jest to, iż na dole zawsze są szersze niż na samej górze. Tak też jest w przypadku niewykończonych bębnów z wraku: bęben 4., największy, ma szerokość 1.78 m – 1.83 m, a najmniejszy (bęben 7.) 1.53 m – 1.59 m. Minimalnie mniejsze są ukończone bębny z perystylu w Claros, mające odpowiednio 1.71 m i 1.42 m. Na całą kolumnę składało się 11 – 12 bębnów, dlatego mniejszą ich ilość na statku tłumaczy się rozmiarami jednostki. Jak twierdzą autorzy raportu, możliwe jest, że to ładunek był dopasowywany do statku, a nie statek do ładunku, dlatego reszta bębnów kolumny mogła płynąć innym transportem.

Podwodna eksploracja

Wrak z Kizilburun jest prawdopodobnie najwcześniejszym wrakiem, jaki znamy do tej pory, który przewoził wstępnie obrobione bloki z Prokonezu.



BIBLIOGRAFIA:

Podwodne stanowisko archeologiczne

Jedna odpowiedź to “Podwodne kamienie – wrak Kizilburun”

  1. […] Autor : Marta Bajtler Co może mieć wspólnego archeologia podwodna z marmurami? Z pozoru wydaje się że nic. Jednak to dzięki tej metodzie prospekcji archeologicznej możliwym jest obecnie odtworzenie chociaż częściowo antycznego handlu tym surowcem. W czasach rzymskich na statkach na ogromna skalę transportowane były nie tylko białe marmury (głównie z … Read More […]

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: