Zakończyły się testy oprogramowania “TAG!” do oznaczania zdjęć lotniczych dla potrzeb archeologii. Już w ciągu pierwszego tygodnia użytkownicy przeanalizowali ok. 1000 zdjęć. Przez 3 miesiące program dostępny pod adresem tag.archeolot.net przetestowało 2000 użytkowników. Ich uwagi i wskazówki posłużą do ulepszenia systemu, który docelowo ma się stać częścią programu Zooniverse.
Na podstawie wyników testów widać, ze większość użytkowników poprawnie zaznaczało anomalie we wzroście wegetacji spowodowane obecnością obiektów archeologicznych. Premiera ulepszonej wersji oprogramowania odbędzie się w Muzeum Śląskim w Katowicach podczas Nocy Muzeów 19 maja. Przygotowane zostaną stanowiska z interaktywnymi ekranami na których będzie można przetestować nową wersję oprogramowania. Premiera ma zostać połączona z wystawą zdjęć lotniczych i pokazem pierwszej wersji filmu “Czy leci z nami archeolog?“.
Program jest cały czas ulepszany i wciąż zachęcamy do wysyłania kolejnych wskazówek dotyczących jego funkcjonowania. Liczymy także na odzew naukowców, którzy chcieliby wykorzystać oprogramowanie do swoich badań naukowych.
Siedzenie przed komputerem bywa czasem konstruktywne. Jakiś czas temu przeglądając “bezsensownie” zdjęcia w Google Maps natknąłem się na kolejne już stanowisko archeologiczne.
Niedaleko Kollnbrunn (w Austrii) zdjęcie satelitarne (dostępne w Google Maps) ujawniło stanowisko archeologiczne z kurhanami. Zdjęcie zostało wykonane 11 lutego 2008r. przez satelitę GeoEye. Jako “wyzwanie fotointerpretacyjne” zachęcam do zamieszczania (w komentarzach) odnośników do Waszych obrysów widocznych obiektów. Chodzi głównie o owalne struktury widoczne jako wyróżniki glebowe – są to relikty kurhanów.
Warto też się przyjrzeć jak warunki atmosferyczne, cykl wegetacyjny czy rodzaj uprawy wpływa na wykrywalność tych samych obiektów. W tym celu bardzo przydatne są zdjęcia archiwalne dostępne w Google Earth.
sierpień 2001
kwiecień 2003
czerwiec 2004 - uwaga na tym zdjęciu widoczne są owalne obiekty jako wyróżniki wegetacyjne.
lipiec 2004 - zdjęcie zrobione miesiąc później, obiekty archeologiczne cały czas są widoczne.
listopad 2006
Rozwiązanie zagadki w przyszłym tygodniu. Jeżeli kogoś jeszcze interesuje ile archeologii kryje się w obiektywie Google Earth to zachęcam do przeczytanie artykułu Prospekcja z fotela.
Już pojutrze (21 września 2011) rusza wspólna, międzynarodowa konferencja AARG (Aerial Archeology Research Group) i EARSeL (European Association of Remote Sensing Laboratories) pt. “AMBITIONS AND REALITIES. Remote Sensing for Archaeology, Research and Conservation. Gospodarzem spotkania jest Instytut Prehistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Program jest już dostępny na stronie internetowej konferencji. Jego skrócona forma jest zamieszczona poniżej. Natomiast pełna książka konferencyjna (razem z abstraktami) dostępna jest TUTAJ (PDF). Zyczę miłej lektury i oby takich konferencji w Polsce było coraz więcej.
(PW)
=======================================
21 September 2011
9.00 – 9.30 REGISTRATION and COFFEE
9.30 – 10.15 AARG AGM
10.20 Welcome and official opening of conference
10.50 – 13.05 Flights into the past: from photo-interpretation to LiDAR elaboration and virtual reconstruction – Chair: Michael Doneus
10.55 The Boyne Valley Landscapes Project – Steve Davis, Conor Brady, Will Megarry and Kevin Barton.
11.25 Above to below: substantiating remote sensing datasets to characterise the Aquileian
Landscape – Arianna Traviglia
11.50 Pounds, Puffins and Point clouds: Using integrated survey to explore the deep prehistory of Skomer Island, west Wales - Toby Driver, Louise Barker and Oliver Davis
12.15 Integrated Earth observation methods: studies and results of the ITACA Mission (2007-10) - Nicola Masini, Rosa Lasaponara, Enzo Rizzo and Giuseppe Orefici
12.40 Settlement and Landscape around the Sacred Mountain of Říp Project (2006 – 2010): Methods, Data, Results – Martin Gojda
13.05 – 14.00 LUNCH
14.00 – 15.30 Aerial Archaeology and Remote Sensing in Poland – Chair: Nicola Masini
14.00 Aerial archaeology and remote sensing in Poland – progress and prospects – Włodek Rączkowski
14.25 Balloon and kite photogrammetry techniques of documentation in the protection and promotion of archaeological heritage – Agnieszka Oniszczuk-Rakowska, Agnieszka Niemirka, Michał Bugaj, Miron Bogacki and Wiesław Małkowski
14.50 Order and complementarity of remote sensing techniques in non-destructive
archaeological investigation: A case study from western Lesser Poland. – Roman Brejcha, Piotr Wroniecki and Michał Pisz
15.20 – 15.50 COFFEE
15.50 – 17.30 News and views from around Europe – Chair: Ioana Oltean
15.50 Interdisciplinary researches over the Palaeolithic from the Intorsura Buzaului Depression, Carpathians – Marian Cosac, George Murătoreanu and Alexandru Radu
16.15 PORTIVA – an update from Belgium – René Pelegrin, Luc Corthouts, Marc Lodewijckx and Tom Debruyne
16.40 Satellite assisted archaeological survey in the Silvretta Alps: the first steps – Karsten Lambers and Igor Zingman
17.05 From an EULandscape to an ArchaeoLandscape: non-destructive archaeological research in Baranya County, Hungary, 2005-2011 – Gábor Bertók
17.30 – 18.30 Messy landscapes? LiDAR and practice of landscape – Dimitrij Mlekuž
22 September 2011
9.00 – 10.30 Remote sensing applications in infrastructure and development projects – for conservation, management and risk monitoring – Chair: Rosa Lasaponara
9.05 The use of ‘aerial’ information in future approaches to archeologia preventiva in Italy - Stefano Campana
9.30 On the use of remote sensing for monitoring archaeological looting issues - Nicola Masini and Rosa Lasaponara
10.00 Multi-temporal high resolution satellite images for the study and monitoring of an ancient Mesopotamian city and its surrounding landscape: the case of Ur – G. Di Giacomo and G. Scardozzi
10.30 – 11.00 COFFEE
11.00 – 12.50 Sharing understanding and experience: creating conditions for international or interdisciplinary exchange and cooperation – how collaborations can benefit remote sensing – Chair: Anthony Beck
11.05 An archaeology method store – Anthony Beck and David Stott
11.30 Head in the Clouds: Improving knowledge by engaging with the web - David Stott
11.55 Using Spatial Data Infrastructures (SDI) within the ArchaeoLandscapes Project – Anthony Corns
12:30 – 12:50 Progress in Aero-photographical Archaeology in China
12.50 – 13.50 LUNCH
13.50 – 15.40 ‘Crossover studies’: learning from comparisons and combinations of remote sensing (and other) techniques – Chair: Kevin Barton and Conor Brady
13.55 A Tale of Two Mounds: Integrating LiDAR and Multi-method Geophysical Survey in Investigations on Rathcroghan Mound and the Hill of Slane, Ireland – Kevin Barton, Conor Brady and Matthew Seaver
14.20 From the Ground Up: Multi-method survey and excavation at Rossnaree, Brú na Bóinne WHS, Ireland. – Conor Brady and Kevin Barton
14.45 Pushing the Sensors: developing techniques for linking aerial and terrestrial remote sensing – Rebecca Bennett, Kate Welham, Ross A Hill and Andrew Ford
15.10 The DART project: Improving the science underpinning archaeological detection. – Anthony Beck, David Stott, Doreen Boyd, Chris Gaffney, Daniel Boddice, Anthony Cohn, Robert Fry, Nicole Metje, Laura Pring and Keith Wilkinson
15.40 – 16.10 COFFEE
16.10 – 16.20 Progress in Aero-photographical Archaeology in China
16.20 – 17.40 From Landscape to Lostscape – Dominic Powesland
20.30 Informal session – Chair: Axel Posluschny
23 September 2011
9.00 – 11.00 Working with LiDAR – new challenges – Chair: Geert Verhoeven
9.05 Towards an advanced DTM generation in wooded areas for archaeological prospection - M. Doneus, C. Briese, A. Klimczyk and G. Verhoeven
9.30 The effect of airborne LiDAR pulse density and smoothing on interpretation of digital terrain models – results from an experimental study – Ole Risboel
9.55 Automatic detection of historical pits in LiDAR data - Oeivind Due Trier and Lars Holger Piloe
10.30 – 11.00 COFFEE
11.00 – 12.50 Working with LiDAR – new projects and results – Chair: Geert Verhoeven
11.05 Using LiDAR for archaeological survey – fitting for purpose - Simon Crutchley
11.30 Ambitions and realities of the airborne LiDAR prospection project in Baden-Württemberg, Germany – Ralf Hesse
11.55 Skellig Michael, Ireland: High resolution LiDAR supporting conservation and research at a World Heritage Site – Robert Shaw
12.20 The Potential of archaeological landscape survey through ALS/LiDAR in the Czech Republic Project – Martin Gojda, Jan John and Lenka Starková
12.50 – 13.50 LUNCH
13.50 – 15.30 Mapping sites and landscapes – Chair: Rog Palmer
13.50 Mapping by matching – A computer vision-based approach to fast and accurate georeferencing of archaeological aerial photographs – G. Verhoeven and M. Doneus
14.15 Researching ancient agrarian landscapes in western Estonia – Helena Kaldre
14.40 ARMS RACE – an archeological remote sensing project in Hungary – Máté Stibrányi, Gergely Padányi-Gulyás, László Reményi and Gábor Mesterházy
15.05 Ostia: exploration, interpretation and understanding – Hanna Stöger
15.30 – 16.00 COFFEE
16.00 – 17.40 Documenting and understanding landscape – Chair: Rebecca Bennett
16.00 Reconstructing ritual landscapes on the Yorkshire Wolds – recent work – Peter Halkon
16.25 Use of historical imagery for reconstructing the urban and agricultural landscapes of ancient Khuzestan (SW Iran) – Jan Walstra
16.50 Aerial archaeological sites as reference points of hydrological models in alluvial zones – Zoltán Czajlik
17.15 Zimmermann 1917-2011: Integration of historical aerial photography and landscape research – Wouter Gheyle, Rebekka Dossche, Jean Bourgeois, Veerle Van Eetvelde and Birger Stichelbaut 19.00 – 23.00 CONFERENCE DINNER
W dniu 22.08 ukazał się w krakowskim numerze Gazety Wyborczej wywiad przeprowadzony przez Panią Kamilę Jarońską z Piotrem Wronieckim, pełniącym funkcję prezesa SKN Wod.o.Lot. Wywiad dotyczył projektu drugiej serii archeologicznych lotów nad Małopolską, o którymniejednokrotnie pisaliśmy na łamach stron Koła oraz produkcji filmu dokumentalno-popularyzatorskiego o archeologii lotniczej “Czy leci z nami Archeolog?”. Obecnie wywiad zatytułowany “Badania archeologiczne z pokładu samolotu” można przeczytać na stronie serwisu Gazeta.pl.
Pragniemy podziękować Pani Kamili za zainteresowanie tematem. Galerie zdjęć z przelotów nad Małopolską można obejrzeć na stronie projektu Czy Leci Z Nami Archeolog? Na powyższym zdjęciu zaprezentowane jest jedno z ujęć, na którym są widoczne w postaci pozytywnych wyróźników glebowych obiekty archeologiczne będące najprawdopodobniej rozoranymi kurhanami.
(Aktualizacja 30.08: Strona z przyczyn technicznych obecnie nie działa; trwają prace nad jej jak najszybszym przywróceniem; za utrudnienia przepraszamy i zapraszamy do odwiedzin w najbliższym czasie).
W ubiegłym tygodniu miała miejsce kolejna akcja prospekcji lotniczej w Małopolsce. Tak jak w zeszłym roku, loty odbyły się w ramach produkcji filmu dokumentalnego o archeologii lotniczej. Niestety pogoda ponownie nas nie rozpieszczała, ale dzięki naszemu uporowi udało się zarejestrować kilka bardzo ciekawych odkryć. Dokładną relację z samej akcji (plus kilka zdjęć) można przeczytać na stronie filmu.
W tym roku naszym “weapon of choice” do archeolotniczych polowań ponownie była awionetka 3xtrim. Ta maszyna lata na benzynie samochodowej i spala średnio 15 litrów na godzinę. Ważne też jest, że można wyjąć drzwi, przez co zdjęcia nie są “zniekształcone” kolorystycznie.
Trasa naszych lotów została zgrana z rejestratora GPS do programu Google Earth. O geotagowaniu zdjęć więcej w artykule Mirona Bogackiego
Zdjęcie lotnicze zrobione nad stanowiskiem archeologicznym w Marchocicach w zeszłym roku ukazało rozległą osadę z wieloma liniami fortyfikacji, a także rozkład przestrzenny (szczegóły tutaj). Niestety w tym roku przez inną uprawę nie udało się osiągnąć takiego samego efektu, ale dzięki długim cieniom uchwyciliśmy kilka obiektów widocznych jako wyróżniki cieniowe (zdjęcie poniżej).
Marchocice lipiec 2011, widoczne wyróżniki cieniowe
Kolejnym ciekawym odkryciem była rozległa osada pradziejowa pod Opatkowiczkami. Stanowisko to było już znane i badane przez archeologów, ale dopiero zdjęcie lotnicze (poniżej) uchwyciło jego prawdziwy zasięg i układ przestrzenny. Jedno zdjęcie ujawnia informacje, które z powierzchni ziemi zbierano by przez lata.
Zdjęcie ukazuje układ przestrzenny pradziejowej osady otoczonej "rowem" w Opatkowiczkach
Podobny efekt udało nam się uzyskać w Radziemicach. Dość powiedzieć, że na badaniach AZP zostało zaznaczonych tutaj aż 9 stanowisk archeologicznych. Porównując te informacje ze zdjęciem lotniczym, widać, że zamiast serii pojedynczych punktów osadniczych mamy do czynienia z kolejną rozległą osadą pradziejową ograniczoną niegdyś rowami i ciekiem wodnym. Widać na północy (na górze zdjęcia) strefę sepulkralną (owalne obiekty to prawdopodobnie rozorane kurhany).
Kolejna rozległa osada pradziejowa, tym razem w Radziemicach
Pod Marchociami udało nam się uchwycić owalne wyróżniki wegetacyjne, które są reliktem kurhanów, widać bardzo dobrze tzw. “rowki dookolne” i komory grobowe.
Rozorane kurhany i komory grobowe - podręcznikowy przykład
Na koniec zostawiam małą ciekawostkę z Obrażejowic (w których podobnie jak w Marchocicach nie udało się nam nic zaobserwować ze względu na niekorzystne uprawy). Na południe od osady ujawniły się (jako negatywne wyróżniki wegetacyjne) fundamenty dawnych zabudowań… wyglądają trochę jak willa rzymska, ale są to raczej pozostałości zabudowań folwarcznych.
Prostokątne wyróżniki z Obrażejowic - fundamenty dawnych domostw
Zapraszam wszystkich zainteresowanych do zadawania pytań. Mam nadzieje, że wkrótce uda mi się zamieścić więcej zdjęć. Na koniec też jedno szybkie pytanie – archeolodzy, czemu nie latacie???
Wersja 5.0 Google Earth przyniosła ze sobą możliwość oglądania zdjęć historycznych. Poniżej prezentujemy krótki poradnik jak posługiwać się tą opcją oraz jakie oferuje możliwości.
Zdjęcia historyczne
Aby móc przemieszczać się w czasie należy wybrać z menu zakładkę Widok, a w niej opcję Obrazy historyczne (Fot.1). W górnym lewym narożniku pola mapy wyświetlona zostanie suwak, którym od tej pory możemy zmieniać wyświetlane zdjęcie (Fot.2). Można to robić ustawiając znacznik na określonej pozycji lub używając strzałek po obu stronach suwaka. Ikony lupy pozwalają przybliżać lub oddalać wyświetlane zakresy suwaka – jest to przydatne, jeżeli dany obszar ma dużo zdjęć wykonanych w małych odstępach czasu.
Fot. 1 – Menu->Obrazy historyczne.
Fot. 2 – Suwak zmieniający wyświetlane zdjęcie.
Ponadto, po kliknięciu na ikonę klucza francuskiego, mamy do dyspozycji menu (Fot.3), w którym możemy z większą precyzją zarządzać datą i czasem by uzyskać obraz w konkretnych ramach czasowych.
Fot. 3 – Zaawansowane ustawienia.
Podróż w czasie
Podstawowym celem zdjęć historycznych jest możliwość zobaczenia jak dane miejsce wyglądało w przeszłości i zaobserwowania zachodzących zmian. W warunkach miejskich pozwala to na prześledzenie zmian urbanistycznych. Dzięki dodaniu ponad rok temu do bazy fotograficznej zdjęć z dwudziestolecia międzywojennego i okresu II wojny światowej historia miast staje się bliższa niż kiedykolwiek. Możemy w ten sposób obejrzeć m.in. Wenecję, Florencję, Genewę, Rzym, Neapol, Ratyzbonę, Gdańsk czy Wrocław. Możemy zwiedzić zarówno przedwojenną Warszawę (zdjęcia z 1935 r. przedsiębiorstwa Fotolot, będącego częścią LOT-u ), obejrzeć ogrom zniszczeń z II wojny światowej (zdjęcia lotnictwa radzieckiego z 1943 r.) czy chociażby prześledzić zniszczenia i odbudowę Berlina (na zdjęciach kolejno z lat 1943, 1945 i 1953).
Posłużę się przykładem Pałacu Lubomirskich. Wybudowany w XVIIIw. Pałac przed II wojną światową znajdował się w rękach Urzędu Miasta Warszawy. Podczas oblężenia Warszawy w 1939 r. budynek został spalony przez Niemców. W 1950 r. skończono jego odbudowę a w 1970 r. zapadła decyzja o obróceniu i przesunięciu budynku tak, by zamykał kompozycję Osi Saskiej – założenia związanego z Pałacem i Ogrodem Saskim. Dostępne w Google Earth zdjęcia uwieczniają te zmiany.
Fot. 4 – Pałac Lubomirskich w 1935 r., ówcześnie w rękach Wacława Moszkowskiego, który przekształcił budynek w kamiennicę.
Fot. 5 – Pałac w 1943 r., zniszczenia jeszcze z 1939 r.
Fot. 6 – Pałac w 2009 r. Od początku lat 70′tych obrócony o 78 stopni.
Innym ciekawym miejscem jest Plac Piłsudskiego w Warszawie, na którym niegdyś stała neoklasycystyczna rezydencja króla Stanisława III Sasa – Pałac Saski. Dzisiaj po założeniu pozostał jedynie fragment arkad mieszczący Grób Nieznanego Żołnierza. Na zdjęciach w Google Earth możemy obejrzeć założenie pałacowe w kształcie z przed wysadzenia przez nazistów w grudniu 1944 r. oraz związane z tym aktem gruzy. Ponadto na zdjęciach zostały uwiecznione wykopaliska prowadzone na obszarze fundamentów pałacowych od 2005 r. Fundamenty wpisane zostały do rejestru zabytków i obecnie spoczywają zasypane piaskiem pod płytami i trawnikami Placu Piłsudskiego.
Fot. 7 – Pałac Saski w 1935 r.
Fot. 8 – Gruzy pałacu po wysadzeniu przez Niemców w 1944 r.
Fot. 9 – Plac Piłsudskiego w 2007 r. z widocznymi fundamentami odsłoniętymi w ramach prac archeologicznych.
Fot. 10 – Plac Piłsudskiego współcześnie. Po królewskiej rezydencji pozostał jedynie Ogród Saski wraz z widoczną fontanna.
Ślady zniszczeń z czasu II wojny światowej można prześledzić również w innych miastach objętych działaniami wojennymi. Chociażby w Berlinie. Wybrałem jako przykład berlińskie lotnisko Tempelhof. Port został oddany do użytku w 1923 r. W 1934 r. podjęto decyzję o przebudowie w związku z wizją Berlina Alberta Speera. Podczas II wojny światowej Tempelhof był miejscem ataków lotniczych – na jego terenie montowano bombowce Junkers Ju 87 Stuka a później myśliwce Focke-Wulf Fw 190. Sowieci zdobyli lotnisko podczas walk o Berlin, a w ramach paktu z Jałty przekazali stronie amerykańskiej*. Na zdjęciach w Google Earth widać nietkniętą płytę lotniska w 1943 r. oraz poznaczoną śladami wybuchów w 1945 r.
Fot. 11 – Berlin Tempelhof w 1941 r. za czasów III Rzeszy.
Fot. 12 – Lotnisko Tempelhof poznaczone śladami po wybuchach w marcu 1945 r.
Oprócz oglądania konkretnych miejsc i budynków obrazy historyczne można wykorzystać aby zrozumieć historię danego terenu. Miasta w końcu przechodzą nieprzerwaną metamorfozę w wyniku budowania, wyburzania, modyfikowania czy wręcz przesuwania budynków. Miejsca tracą swoje pierwotną funkcję ale nierzadko pozostawiają ślady swojej obecności w tkance miejskiej.
Przykładowo, istnienie parku na warszawskim Rakowcu o skomplikowanej formie, bardzo nietypowej dla tego rodzaju obiektu, można prześledzić w czasie. Cofając się do zdjęć z okresu II wojny światowej odkrywamy, że był to wcześniej fort. Posługując się powszechnymi serwisami jak Wikimapia można ustalić, iż był to jeden z fortów Twierdzy Warszawa, a konkretnie Fort Tscha-M “Rakowiec”. Obecnie jest to park powszechnie nazywany górkami, głównie ze względu na zachowane linie wałów, będące zimą miejscem zjeżdżania na sankach.
Fot. 13 – Współczesny park na Rakowcu – nieregularny kształt widać zarówno w terenie jak i z powietrza.
Fot. 14 – Przedwojenna konstrukcja Fortu “Rakowiec” z wyraźnie widocznymi w terenie rolniczym fosami i wałami.
Wyznaczniki wegetacyjne i glebowe
Wirtualne podróże po terenach wiejskich również mogą przynieść efekty. Zdjęcia wykonane o różnych porach roku miejsc, gdzie zmieniane są gatunki uprawianych roślin pozwalają na prześledzenie występowania wyróżników wegetacyjnych i glebowych. Dzięki temu możemy lokalizować oraz weryfikować zasięgi stanowisk i obiektów archeologicznych. Poniżej widać zdjęcia nieprzebadanego stanowiska archeologicznego o różnych porach roku. Obecnie prezentowane domyślnie zdjęcie w Google Earth nie daje żadnych sygnałów, że obszar ma wartość archeologiczną. Wystarczy jednak zmienić zakres czasowy i na starszym zdjęciu ujawnione mamy wyróżniki świadczące o istnieniu kilku linii wałów.
Fot. 15 – Obecny widok stanowiska archeologicznego w Google Earth. Nie dość, że teren nie wygląda ciekawie z punktu archeologicznego, to jeszcze mamy miejscowe zachmurzenie.
Fot. 16 – Zdjęcie historyczne ujawniające wyróżniki wegetacyjne i glebowe.
Powyższe przykłady pokazują, że warto spędzić trochę czasu badając zmienność wybranych miejsc w czasie, co zaowocować może sensacyjnymi odkryciami bądź weryfikacją informacji o danym obszarze. Google Earth staje się narzędziem oferującym archeologom coraz więcej możliwości przez co można śmiało włączyć go do zestawu nieinwazyjnych metod prospekcji.
Obecną wersję programu Google Earth (6.0.1) można ściągnąć w polskiej wersji językowej z oficjalnej strony Google:
______________________
* – Jako ciekawostkę mogę dodać, że Luftwaffe zaminowało podziemne korytarze pod lotniskiem. Dowództwo radzieckie postanowiło zalać je wodą i zamknąć, w związku z zagrożeniem wybuchu. Pozostają zalane i niezbadane do dzisiaj z powodu znajdowania się tam materiałów wybuchowych.
Swojego czasu w Internecie całkiem popularna była gra “Find the archeology”. W skrócie polegała ona na tym, że użytkownicy forum, na którym została ona zainicjowana, szukali różnego rodzaju stanowisk archeologicznych na zdjęciach satelitarnych w Google Earth. Jako że w większości byli to hobbyści, głównie skupiali się na istniejących obiektach architektonicznych tj. piramidach, świątyniach i zamkach. Tymczasem, szczególnie od kiedy udostępniono w Google Earth zdjęcia archiwalne, można znaleźć o wiele więcej.
O wielkim potencjale (darmowych) zdjęć lotniczych i satelitarnych już mówiliśmy m.in. we wpisach : “Tajemnice basenu Kopais“, “Miasto Ruin” i “Pod zbożem kryje się Altinum“. Pora na ich przypomnienie i przytoczenie kilku innych przykładów, które potwierdzą całą teorię.
==================
Altinum
Analizując setki zdjęć lotniczych, satelitarnych, a także w bliskiej podczerwieni, włoscy archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Na podstawie tylko tych zdjęć udało im się odkryć starożytne miasto Altinum. Wśród zidentyfikowanych w nim obiektów znajdują się m.in. port, amfiteatr, mury i kanały. Dostępnych jest dużo zdjęć satelitarnych tego obszaru z różnych pór roku. Bogaty zbiór fotografii powstał głównie dzięki temu, że po wykupieniu danego zdjęcia przez jakąś osobę, należy ono potem do domeny publicznej. Jest to też wspaniały materiał, by porównać, która pora roku jest najbardziej korzystna do prowadzenia prospekcji lotniczej.
Najwięcej informacji uzyskano ze zdjęcia wykonanego w podczerwieni. Widać na nim kanały, drogi rzymskie, amfiteatr, budynki portowe i mieszkalne, odeon i mury miejskie. Możliwe jest oglądanie zdjęcia z warstwą interpretacyjną za pomocą Google Earth.
Wrzesień 2006 – wyraźnie widoczny zarys murów miasta w postaci wyróżnika wegetacyjnego.
Lipiec 2008 – widoczna północna część murów miasta. W południowej, zaoranej części, niestety już nie są widoczne.
Czerwiec 2006 – północne mury bardzo słabo widoczne jako wyróżniki wegetacyjne.
Maj 2006 – tym razem, oprócz murów, jako wyróżnik wegetacyjny ujawnił się też zarys rzymskiego teatru.
Wrzesień 2004 – w południowej części widoczne linie w zbożu. Są to drogi prowadzące do zachodniej bramy miasta.
Maj 2002 – ciemnozielone linie to pozostałości kanału miejskiego.
==================
Silchester
Silchester jest kolejnym miastem rzymskim widocznym na zdjęciach satelitarnych w Google Earth. Rzymska nazwa Silchester brzmiała Calleva Atrebatum. Nazwa ta podkreślała fakt, że terytorium to należało do plemienia Atrebates.
Silchester było jednym z głównych miast brytyjskich i leżało na skrzyżowaniu wielu ważnych szlaków handlowo-komunikacyjnych. Zostało ono opuszczone po wycofaniu się Rzymian z wyspy i obecnie na powierzchni widać jedynie niewielkie pozostałości murów.
Natomiast zdjęcia lotnicze i satelitarne dają spektakularne wyniki. Widać na nich podział obszaru na ulice i insule. Na zdjęciach lotniczych często można rozpoznać wewnętrzną strukturę insul oraz zabudowań.
Grudzień 2006 – widoczny cały układ miasta wraz z centralnie położonym forum, widoczne także relikty murów miejskich, które są na powierzchni.
Grudzień 2003 – ta sama pora roku jak wyżej, jednak wynik o wiele gorszy. Niewątpliwie panowały wtedy inne warunki atmosferyczne. Kolejny dowód na to, że zdjęcia trzeba robić o kilku porach roku by uzyskać dobry efekt.
Silchester na zdjęciu lotniczym – efekt bardzo podobny jak na pierwszym grudniowym zdjęciu, jednak wyższa jakość/rozdzielczość zdjęcia sprawia, że widać więcej szczegółów
Kolejne zdjęcie lotnicze – tym razem uchwycono nie tylko zarys ulic, ale także bardzo dokładne rozplanowanie insul (widać nawet poszczególne kolumny)
Interpretacja wyników prospekcji lotniczej.
==================
Badbury Rings
To grodzisko, z zachowaną do dzisiejszych czasów formą terenową, jest czytelne na zdjęciach satelitarnych. Widać umocnienia (3 linie wałów i fos) oraz dwie bramy (jedna z zachodu, druga ze wschodu). Poza samym grodziskiem widoczne są jeszcze kurhany z epoki brązu.
Styczeń 2005 – dzięki długim cieniom forma terenowa grodziska jest bardzo czytelna.
Ponadto, na zachód i północny-zachód dzięki długim cieniom widoczne są inne obiekty o własnej formie terenowej, m.in. kurhany.
Grudzień 2005 – brak cieni powoduje, że trudniej dostrzec wały oraz kurhany.
==================
Brancaster
Fort rzymski w Brancaster widoczny jest na zdjęciu jako wyróżnik wegetacyjny. Na trzech różnych zdjęciach satelitarnych można uzyskać uzupełniające się informacje.
Grudzień 1999 – słabo widoczne zarysy umocnień.
Wrzesień 2009 – dobrze widoczne umocnienia oraz bramy. Jeżeli dobrze się przyjrzeć, widać także drogi wewnętrzne i zarysy budynków.
Grudzień 2007 – w przeciwieństwie do poprzedniego zdjęcia drogi wewnętrzne rysują się bardzo dobrze, natomiast nie widać zarysów budynków.
Archiwalne zdjęcie lotnicze. Efekt bardzo podobny do zdjęcia z września 2009r.
==================
Old Sarum
Old Sarum to jedno z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych w Anglii. Już w epoce żelaza istniało tutaj grodzisko. W czasach rzymskich funkcjonowało jako strażnica na skrzyżowaniu pięciu ważnych szlaków. Rzymianie nazywali to miejsce Sorviodunum.
W czasach normańskich powstała tu rezydencja obronna typu motte. W 1086r. angielscy dostojnicy złożyli Wilhelmowi Zdobywcy w tym miejscu hołd.
Obecnie składa się z dwóch umocnionych części – wewnętrznej, położonej centralne i zewnętrznej, okalającej wewnętrzną. Średnica wynosi 400m, fosa i wały z bramą znajdują się na wschodniej stronie. Można oglądać ruiny katedry, pałacu biskupiego i zamku, który jest położony w centralnej cześci. Jest to posiadłość English Heritage. Obiekt jest dostępny dla zwiedzających.
Październik 2003
Grudzień 2001
Grudzień 2005
Na tych dwóch ukośnych fotografiach lotniczych wraźnie widać jak imponującym i dużym założeniem jest grodzisko w Old Sarum.
Rycina Old Sarum – artystyczna wizja grodu.
==================
Maiden Castle
Kolejne brytyjskie grodzisko z epoki żelaza. W latach 30. wykopaliska prowadził tutaj pionier archeologii (a także weteran I i II wojny światowej) Mortimer Wheeler.
Maiden Castle to także największe grodzisko na wyspie i, według niektórych klasyfikacji, największe w Europie. Jest otoczone skomplikowanym systemem rowów i wałów, które w większości bardzo dobrze się zachowały do dzisiejszych czasów. Była to siedziba celtyckiego plemienia Durotriges.
Grudzień 2002 – oprócz imponujących założeń obronnych na zdjęciu widać także (jako białe kropki) owce oraz w północno-wschodniej części fundamenty świątyni rzymskiej.
Grudzień 2005 – świątynia rzymska, na obu zdjęciach widać idealne zachowane wały i rowy, a także od wschodu i zachodu bramy.
==================
Stonehenge
Jedna z najsłynniejszych europejskich budowli megalitycznych, pochodząca z epoki neolitu oraz brązu. Megalit położony jest w południowej Anglii. Wspominaliśmy o tym stanowisku już przy okazji LIDARu.
Powyżej, trójwymiarowy model terenowy Stonehenge i okolicy. Widać kurhany, rów wokół kamieni oraz nowożytne drogi. Dzięki dokładnym pomiarom terenowym, możemy porównać, jak widać na poszczególnych zdjęciach satelitarnych z różnych pór roku obiekty archeologiczne o własnej formie terenowej.
Sierpień 2004 – złe warunki atmosferyczne powodują, że początkowo ciężko dostrzec jakiekolwiek szczegóły.
Grudzień 2005 – już lepiej widać, ale jeszcze niewystarczająco dobrze.
Październik 2003 – odpowiednie warunki atmosferyczne, a cienie powodują, że widać najwięcej szczegółów.
Skoro już jesteśmy przy Stonehenge, to warto poruszyć temat, jak zostało skonstruowane. Jest to cały czas tajemnica, która fascynuje nie tylko archeologów. Teorii jest wiele – począwszy od tego, że to dzieło wielu pokoleń, kończąc na kosmicznych technologiach UFO. Jak widać na powyższym filmie, cała sprawa może być o wiele prostsza niż się wydawało. Możliwe jest nawet, że Stonehenge było dziełem jednej osoby. Wystarczy tylko dobry pomysł i samozaparcie. Tajemnica została rozwiązana dzięki archeologii doświadczalnej.
==================
Stradów
Stradów to największe grodzisko na terenie Polski. Budowa grodu stradowskiego przypisywana jest Wiślanom. Grodzisko istniało między VIII a XI wiekiem.
Grodzisko zajmuje obszar około 1,5 h i było otoczone wałami i fosami, których pozostałości nawet teraz sięgają od kilku do kilkunastu metrów. Do niego przylegały trzy podgrodzia. Całość zajmowała teren ponad 25 hektarów.
Dzięki prospekcji lotniczej Krzysztofa Wieczorka udało się zlokalizować zachodnią część dawnych umocnień grodziska. Obecnie nie są one już widoczne, ale na zdjęciach lotniczych widać je jako wyróżniki wegetacyjne. Okazuje się, że cały kompleks osadniczy może mieć nawet kilkadziesiąt hektarów.
Zdjęcia dostępne w Google Earth, dla wprawnego oka widoczna jest fosa otaczająca grodzisko od wschodu i zachodu.
Geoportal – krótkie cienie powodują, że nawet tak olbrzymi obiekt jak grodzisko w Stradowie nie jest zbyt dobrze widoczny.
Czerwiec 2010 – grodzisko w Stradowie o poranku.
==================
Marchocice
Podczas planowania uniwersyteckich badań powierzchniowych zauważyliśmy, że na eksponowanym cyplu w Marchocicach widać, jako wyróżniki glebowe, obiekty archeologiczne o nieznanym pochodzeniu. Porównaliśmy nasze znalezisko z mapami archeologicznymi, i okazało się, że podczas badań powierzchniowych została tam odkryta osada, jednak nigdy nie prowadzono na tym terenie badań wykopaliskowych ani nie udało się zarejestrować wcześniejszego układu przestrzennego stanowiska.
Zdjęcie satelitarne przekazaliśmy czeskiemu archeologowi, Romanowi Brejcha, do analizy. Następnie, już w porze letniej, udaliśmy się nad Marchocice samolotem i wykonaliśmy serię zdjęć. Wyniki przerosły nasze oczekiwania.
Wrześień 2006 – zdjęcie satelitarne z satelity Quickbird, które zwróciło naszą uwagę.
Możliwość przeglądania rzeźby terenu w trójwymiarze jest kolejnym pomocnym narzędziem dla archeologa. Osada w Marchocicach znajduje się na mocno eksponowanym cyplu, górującym nad całą okolicą. Nie powinien więc dziwić fakt, że w przeszłości zbudowano tam osadę obronną.
Archeologiczna fotointerpretacja zdjęcia, wykonana przez Romana.
Osada w Marchocicach, zdjęcie lotnicze z czerwca 2010. Na fotografii widać dwie linie wałów, linię palisady oraz niemal 100 obiektów osadniczych. Stanowisko w Marchocicach od strony zachodniej. Dzięki wstępnej obróbce komputerowej wyróżniki wegetacyjne są czytelniejsze.
==================
Stara Łomża
Cztery linie wałów i dwa podgrodzia. Wczesnośredniowieczne grodzisko w Starej Łomży należy do grona najbardziej spektakularnych obiektów archeologicznych w Polsce. Niezwykle znaczący jest też fakt, że jego forma terenowa jest cały czas bardzo dobrze widoczna. Z polecenia KOBIDZ-u został wykonany numeryczny model terenu tego stanowiska do obejrzenia TUTAJ.
Czerwiec 2007 – niestety niska rozdzielczość zdjęcia oraz wyjątkowo niekorzystnie przebiegająca wegetacja powodują, że na tym zdjęciu (mimo że zostało zrobione o dobrej porze roku), nie widać żadnych znaczących elementów o charakterze archeologicznym. Zbyt krótkie cienie nie wypuklają formy terenowej grodziska.
Zdjęcie lotnicze z polskiego geoportalu także nie wnosi żadnych nowych informacji, natmiast lepiej widać rzeźbę terenu.
==================
Tyniec nad Ślęzą
Zdjęcia satelitarne mogą okazać się przydatne nie tylko przy badaniu małych przestrzeni, ale także całych kluczy majątkowych. W tym przypadku warto pokazać układ pól wokól Tyńca nad Ślężą, będącą niegdyś komandorią joannitów. Najwcześniejsze wzmianki o joannitach na ziemiach polskich związane są z fundacją Henryka Sandomierskiego w Zagościu (niedaleko Stradowa) nad Nidą w roku 1166. Komandoria w Tyńcu została założona podczas największego rozwoju joannitów na naszych ziemiach w XII w.
Nietypowy układ pól (koncentrycznie wokół Tyńca nad Ślężą) może być reliktem średniowiecznego klucza majątkowego. Takie sytuacje są bardzo rzadkie, ale w rejoniach nieobjętych komasacją z lat 50 XX w zdarzają się częściej.
==================
Inne przykłady z Polski
Przytoczyłem głównie przykłady z Wielkiej Brytanii, aczkolwiek nie trzeba daleko szukać, żeby znaleźć ciekawe obiekty chociażby w Polsce. Przykład Stradowa i Marchocic udowodnił (mam nadzieję), że terytorium Polski wcale nie jest mniej interesującym “materiałem” do badań niż ziemie na Zachodzie. Przedstawiłem jedynie obiekty o własnej formie terenowej, bo one właśnie są najlepiej widoczne. Jednak o wiele więcej informacji można uzyskać, szperając w Google Earth, Zumi, Bing Maps czy naszym Geoportalu… Zachęcam do polowań.
Obiekty (jamy?) pod Wrocławiem.
Tajemniczy romboidalny obiekt w polu – agrotechnika czy archeologia?
Jeżeli ktoś ma jakieś pytania dotyczące zdjęć lub potrzebuje pomocy w zlokalizowaniu niektórych opisanych elementów, zachęcam do kontaktu z naszym portalem. Pytania najlepiej zadawać w formie komentarza. Postaram się odpowiedzieć na wszystkie.
Po pierwsze, serdecznie zapraszamy do obejrzeniaświeżutkiego zwiastuna filmu pt.: “Czy leci z nami archeolog?“. Jest to pierwszy z serii zwiastunów, które będą publikowane w internecie w miarę postępowania prac nad produkcją.
Jest to niestety zwiastun z “roboczą” muzyką, i tylko taki możemy udostępnić w internecie. Zwiastun z muzyką Led Zeppelin, możecie ściągnąć TUTAJ. (otwiera go np. VLC Player)
Po drugie, na portalu tvn24.pl ukazał się reportaż o naszym filmie i akcji Małopolska 2010. Można w nim zobaczyć kilka zdjęć i oficjalny zwiastun filmowy. Są tam także wywiady z osobami zaangażowanymi w produkcję filmu. Zobaczcie sami tutaj.
Po trzecie, w fazie przygotowań jest inna prasowa wzmianka o filmie, która w formie wywiadu ukaże się w następnym numerze Archeologii Żywej.
Po czwarte, uzgodniliśmy ostatecznie sposób w jaki będziemy udostępniać zdjęcia w internecie. W tym celu powstanie strona internetowa, gdzie zdjęcia będą opatrzone komentarzem specjalistów różnych dyscyplin. Strona ma być interaktywna i każdy będzie mógł komentować zdjęcia, a także zaznaczać na zdjęciach swoje interpretacje. Koncepcja jest już gotowa i projekt strony znalazł się w rękach informatyka i grafika.
Odpowiadając na liczne prośby umieszczamy kilka zdjęć z czerwcowej akcji.
Zapraszamy do komentowania.
Kopalnia odkrywkowa nieopodal rezerwatu w Krzemionkach Opatowskich
Kurhan wśród obiektów archeologicznych
Wyróżniki geologiczne i archeologiczne?
Obiekty liniowe
Pozostałości po kopalniach rudy żelaza porośnięte drzewami
Pozostałość po kopalni rudy żelaza widoczne jako białe kręgi (wyróżniki glebowe)
Kurhany, ale jak je wydatować?
Prostokątne obiekty
Wyróżniki geologiczne a wśród nich archeologiczne, czy potraficie je zidentyfikować?
Jamy zasobowe?
Grodzisko w Marchocicach - dalsza część, czyżby to była linia umocnień, która chroniła grodziska od wschodniej strony?
Rozorane kurhany - wyróżniki glebowe
Wyróżńiki pozytywne - jamy
Stanowisko osadnicze z widocznymi obiektami archeologicznymi
W Grecji teren Beocji był miejscem intensywnego osadnictwa. Kultura mykeńska, która zdominowała ten rejon w późnej epoce brązu, pozostawiła po sobie ślady zaawansowanych konstrukcji. Te ślady, jak i same konstrukcje, których zbudowanie wymagało zaawansowanej wiedzy architektonicznej i inżynieryjnej, widoczne są dziś gołym okiem i stanowią potwierdzenie teorii archeologicznych.
Fot.1 – Basen Kopais współcześnie (źródło: Google Earth)
Okresowe jezioro
Basen Jeziora Kopais to obszar o powierzchni ok. 350 km kw. Płaszczyzna powierzchni nachylona jest ku wschodowi. Okresowe jezioro tworzące się w rejonie Kopais było płytkim zbiornikiem (śr. głębokość wynosiła niecały metr), którego powierzchnia wahała się od 150-200 km kw w okresie letnim do 240 km kw w porze deszczowej. Podłoże tworzą odporne na erozję skały wapienne, które od strony północnej formują naturalną, wywyższoną krawędź basenu.
We wschodniej i południowej części występują tzw. katawotry – naturalne szczeliny w formacjach skalnych, odprowadzające wodę. Te naturalne odpływy miały ograniczoną przepustowość, co powodowało, że w okresach deszczowych i w przypadku ulegnięcia zablokowaniu, woda zalewała basen i miała ograniczone możliwości ujścia. Beocja charakteryzuje się intensywnymi acz krótkimi opadami, powodującymi nagłe zwiększenie ilości wody transportowanej przez rzeki i liczne potoki.
Fot.2 – Mykeński system kanałów i polderów (źródło: J. Knauss, „Der Melioration des Kopaisbeckens durch die Minyer im 2 Jt. v. Chr.”)
Rolnictwo motorem postępu
W okresie brązu funkcjonowały w okolicy szybko rozrastające się osiedla. Najważniejszymi z nich były mykeńskie Orchomenos i Teby. Tymczasem stojąca w basenie woda uniemożliwiała kultywację. To właśnie Orchomenos jest uznawane się za inicjatora powstania i administratora systemu pozwalającego sprawować kontrolę nad żywiołem. By zrealizować te zamierzenia trzeba było uregulować cieki wodne, skanalizować je, przekierować i odprowadzić wodę. Naturalny system już istniał, należało go jedynie przemodelować.
Pierwsze instalacje hydrologiczne powstawały już pod koniec środkowej epoki brązu i zakończyły się niepowodzeniem. Konstrukcje mykeńskie uniknęły błędów poprzedników.
Sieć kanałów i polderów
Głównym elementem systemu był wielki kanał biegnący północnym skrajem basenu. Zaczynał swój bieg na wschód od Orchomenos, gdzie zbierał wody rzeki Kefizos i Melas. Następnie odprowadzał wody w kierunku wschodnim, omijając naturalne wywyższenia skalne i lawirując, wpadał do położonej w północno-wschodnim narożniku zatoki Topolia. Znajdujące się w jej wschodniej ścianie naturalne katawotry stanowiły odpływ systemu.
Szerokość kanału wynosiła średnio 40 m, głębokość ponad 2 m. Ograniczony był pojedynczą lub podwójną groblą – w zależności od terenu. Groble miały typową konstrukcję mykeńską – był to ziemno-kamienny nasyp, oblicowany z obu stron nieobrobionymi głazami. Kamienne płaszcze miały szerokość 2,5 m, co stanowiło tylko cząstkę całkowitej szerokości grobli, mierzących średnio 30 m. Choć nie znaleziono śladów dróg, można uznać, iż górna powierzchnia nasypów stanowiła potencjalny ciąg komunikacyjny. Kanał również zdatny był do żeglugi i transportu towarów z Orchomenos do portów na wschodzie Beocji. Północny kanał nie tylko odprowadzał nadmiar wody, ale i zaopatrywał pola i osady. Umożliwiał uprawę osuszonych terenów.
Kanały o charakterze lokalnym istniały również w południowej i wschodniej części basenu, jednakże nie zlokalizowano tam podobnej w rozmiarze konstrukcji jak na północy.
Fot.3 – Przebieg kanału w okolicy wzgórza Tourloyiannis (źródło: J. Knauss, „Der Melioration des Kopaisbeckens durch die Minyer im 2 Jt. v. Chr.”)
Fot.4 – Zdjęcie okolic wzgórza Tourloyiannis, przebieg kanału widoczny na północ od niego (źródło: Google Earth)
Utrzymanie
System wymagał odpowiedniego utrzymania i zabezpieczenia, zwłaszcza w newralgicznej części – w rejonie odpływów. Prawdopodobnie pieczę nad kanałami sprawowały posterunki rozmieszczone przy krawędzi basenu. Badania archeologiczne faktycznie ujawniły istnienie ufortyfikowanych stanowisk skupionych w północno-wschodniej części. Tworzyły one system wczesnego ostrzegania. Znajdując się wzajemnie w zasięgu wzroku, miały możliwość kontaktu bezpośredniego.
Rozmieszczenie wskazuje na znaczną rolę Gla – mykeńskiej cytadeli położonej na naturalnym wywyższeniu skalnym otoczonym murem. Była ona położona w centrum systemu posterunków i stanowiła główne ogniwo łańcucha komunikacyjnego. W jej rejonie kanał północny rozdwajał się i odprowadzał wodę również w kierunku południowym, w kierunku katawotr położonych wzdłuż wschodniej krawędzi basenu. Ufortyfikowane stanowiska ciągnące się od Gla na zachód, wskazują, iż cytadela była przekaźnikiem z Zatoki Topolia do Orchomenos, a to świadczy o wiodącącej rolę tego miasta w utrzymaniu systemu.
Fot.5 – System mykeńskich fortyfikacji (źródło: J.M. Fossey, „Mycenaean Fortifications of the Northern Kopais”)
Wraz z upadkiem cywilizacji mykeńskiej basen uległ ponownemu zalaniu, cytadela Gla stałą się wyspą, teren ponownie przestał być zdatny dla rolnictwa. Ponownego osuszenia dokonano dopiero w okresie nowożytnym, przywracając Beocji możliwość rozwoju rolnictwa w Kopaidzie.
Google Earth – współczesne narzędzie archeologa?
Dzięki programom udostępniającym fotografie lotnicze, można próbować lokalizować i rozpoznawać stanowiska archeologiczne. Na podstawie zasobów Google Earth można prześledzić bieg mykeńskich kanałów, a kanał północny rysuje się na niemalże całej długości swojego przebiegu.
Fot.6 – Kanał mykeński u wejścia do zatoki Topolia (źródło: J. Knauss, „Der Melioration des Kopaisbeckens durch die Minyer im 2 Jt. v. Chr.”)
Fot.7 – Wejście do zatoki Topolia (źródło: Google Earth)
Pola pokrywające powierzchnię basenu ujawniają całe systemy dawnych konstrukcji – zarówno nowożytnych jak i pradziejowych, o charakterze których ciężko mówić na podstawie zdjęć lotniczych. Pośród nich mykeńskie konstrukcje nadal pozostają widoczne i stanowić mogą dobre źródło rozpoznania i weryfikacji badań archeologicznych.
Fot.8 – Wyróżniki na zachód od cytadeli Gla (źródło: Google Earth)
Fot.9 – Wyróżniki na południe od cytadeli Gla (źródło: Google Earth)
Jak donosi serwis Archeowieści, po raz pierwszy w Polsce wykorzystano LIDAR do celów archeologicznych (artykuł PAP). Tym typem prospekcji został objęty teren leśny (który pokrywa około 30% Polski), który z wiadomych przyczyn nie jest rozpoznany przez AZP. Dzięki zastosowaniu LIDAR-u możliwe jest wykrycie stanowisk archeologicznych o własnej formie terenowej nawet jeżeli one znajdują się w gęsto porośniętym lesie. Cała sprawa jest skomplikowana, ale warto ją z grubsza przybliżyć.
Film przedstawiający w skrócie działania LIDARu
Nazwa LIDAR jest to skrót od Light Detection and Ranging. Urządzenie zwykle jest zamontowane w samolocie i wysyła wiązkę światła laserowego. Sprzęt mierzy kąt i czas odbicia wiązki od wszelkich powierzchni. Dokładna pozycja jest namierzana przez GPS pokładowy i uzupełniana przez urządzenie naziemne. Niewątpliwie ta metoda jest najbardziej obiecującą nową technologią, która pozwala na zbieranie i opracowywanie trójwymiarowych danych przestrzennych. Ponadto miliony punktów można zebrać w przeciągu kilku godzin – badania, które niegdyś trwałyby miesiącami obecnie zajmują kilka godzin. Jak rzekł John Pollard, archeolog z Institute of Nautical Archaeology “Welcome to the mapping revolution”.
Wyniki mapowania wraku na kole podbiegunowym w Kanadzie
Najlepiej opublikowanym w internecie przykładem badań LIDAR’owych jest Stonehenge. Głównym powodem tego przedsięwzięcia był wymóg English Heritage by stworzyć plan zagospodarowania stanowiska megalitycznego. Był to wyjątkowo dobry poligon na testowanie możliwości LIDAR’u (ze względu na ilość i bogactwo form obiektów archeologicznych) i możliwości dokumentowania stanowisk poddanych wieloletnim niwelacjom wynikającym z prac rolniczych.
Całość wyników tych pomiarów dostępna jest na stronie Wessex Archaeology. Na koniec przypominam jedynie, że w filmie “Flights Into The Past” jest odcinek poświęcony możliwościom LIDAR’u.
Stonehenge : porównanie zdjęcia satelitarnego i LIDARu. LIDAR skutecznie wykrywa obiekty archeologiczne o własnej formie terenowej, ale tylko zdjęcie jest w stanie zarejestrować wyróżniki wegetacyjne i glebowe.
(PW)
Film przedstawiający wyniki pomiarów w rejonie Stonehenge
Krótki spis literatury naukowej (ze strony AARG)
Doneus M. and Briese C., 2006. Full-waveform airborne laser scanning as a tool for archaeological reconnaissance. In: Campana S., Forte M. (eds.), From Space to Place. Proceedings of the 2nd International Conference on Remote Sensing in Archaeology. BAR International Series 1568, 99-106.
Devereux, B., Amable, G.S, Crow, P. and Cliff, A.D., 2005. The potential of airborne lidar for detection of archaeological features under woodland canopies. Antiquity 79, 648-660.
Bewley, R.H., Crutchley, S.P. and Shell, C.A., 2005. New light on an ancient landscape: lidar survey in the Stonehenge World Heritage Site. Antiquity 79, 636-647.
Zapraszamy do współpracy! Chcesz opublikować artykuł, ciekawostkę, spostrzeżenia dotyczące metod dokumentacji lub prowadzenia badań? Masz pomysł na usprawnienie metodyki prowadzenia badań lub nowego zastosowania rozwiązań technologicznych w archeologii? Napisz do nas! Studenckie Koło Naukowe Nowoczesnych Metod Prospekcji i Dokumentacji Archeologicznej "Wod.o.Lot" czeka!
wodolot.kn [at] uw.edu.pl
